Mężczyźni w średnim wieku szczególnie zagrożeni przez PFAS

Stosowane są w powłokach nieprzywierających, wodoodpornych tkaninach, pianach gaśniczych, opakowaniach do żywności, środkach czystości oraz tworzywach sztucznych. Chodzi o substancje per- i polifluoroalkilowe (PFAS), w potocznym języku zwane wiecznymi chemikaliami. Nazwa wzięła się stąd, że są bardzo trwałe, przez co przez długi czas zalegają w środowisku jako zanieczyszczenia. Wykrywane są w wodzie, glebie czy tkankach żywych organizmów. Niektóre z tych związków powiązano już z rozwojem u ludzi nowotworów, otyłości, niepłodności oraz zaburzeń gospodarki hormonalnej. Część z tych związków jest już wycofywana, ale na rynek wchodzą nowe odmiany.

[ZT]15425[/ZT]

- Wykazaliśmy, że konkretne wieczne chemikalia, a mianowicie kwas perfluorononanowy (PFNA) oraz perfluorooktanosulfonamid (PFOSA), zdają się przyspieszać starzenie biologiczne, przy czym najbardziej narażoną grupą są mężczyźni w średnim wieku - przestrzega prof. Xiangwei Li, współautor badania opublikowanego w czasopiśmie „Frontiers in Aging”. - Wyniki te sugerują, że niektóre nowsze alternatywy dla PFAS niekoniecznie są zamiennikami o niskim stopniu ryzyka i wymagają poważnej uwagi w kontekście ich wpływu na środowisko.

[ZT]25895[/ZT]

Naukowcy wykorzystali publiczne dane dotyczące reprezentatywnej w skali kraju, losowo wybranej grupy 326 starszych kobiet i mężczyzn zarejestrowanych w latach 1999–2000 w ramach amerykańskiego badania National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES). Wiek biologiczny uczestników oszacowali na podstawie zmian epigenetycznych, czyli modyfikacji, które wpływają na aktywność genów.

Związki PFNA i PFOSA były obecne we krwi u 95 proc. uczestników. Ich wyższe stężenia stanowiły silny czynnik prognozujący szybsze starzenie epigenetyczne u mężczyzn w wieku od 50 do 64 lat.

[ZT]13022[/ZT]

Nie zaobserwowano takiej zależności u kobiet

Naukowcy przypominają, że obie substancje wymyślono jeszcze w latach 50. i 60. XX wieku. Dzisiaj powszechnie używa się ich w produktach konsumenckich i przemyśle, bo świetnie radzą sobie z wodą, tłuszczem czy plamami, a do tego są odporne na wysoką temperaturę i korozję.

We krwi badanych zauważono też inne związku z grupy PFAS, ale nie wpływały one na biologiczny wiek.

[ZT]26444[/ZT]

Autorzy doszli do wniosku, że wpływ „wiecznych chemikaliów” na starzenie biologiczne zależy od konkretnego związku. Podkreślają, że przepisy powinny wykraczać poza same tradycyjne rodzaje PFAS i objąć ochroną również takie substancje, jak PFNA i PFOSA.

- Wiek średni to wrażliwe okno biologiczne, w którym organizm staje się bardziej podatny na stresory związane ze starzeniem się. To może wyjaśniać, dlaczego właśnie ta grupa silniej reaguje na kontakt z chemikaliami - wyjaśniła dr Ya-Qian Xu, główna autorka badania.

[ZT]18287[/ZT]

Podejrzewamy, że mężczyźni mogą być bardziej narażeni, bo wskaźniki starzenia, które badaliśmy, są pod silnym wpływem stylu życia, choćby palenia papierosów. To może nakładać się na szkodliwe działanie tych zanieczyszczeń i jeszcze bardziej je potęgować - dodaje prof. Li.

Francja niedawno zakazała używania wszelkich PFAS w ubraniach i kosmetykach – zwracają uwagę badacze. Z kolei Unia Europejska na razie analizuje sytuację i zastanawia się nad wprowadzeniem podobnego zakazu, ale tylko w odniesieniu do konkretnych produktów.

[ZT]25480[/ZT]

- Tymczasem, żeby zmniejszyć ryzyko, każdy z nas może spróbować ograniczyć jedzenie produktów pakowanych i unikać podgrzewania w mikrofalówce pudełek po fast-oodach. Patrząc w przyszłość, aktywnie modelujemy teraz to, jak PFAS reagują z innymi popularnymi zanieczyszczeniami. Musimy po prostu zrozumieć, jakie zagrożenie dla zdrowia niesie ze sobą taka kumulacja różnych chemikaliów – mówi prof. Li.

Marek Matacz (PAP)