Kalendarz rocznic od 16 do 22 marca

16 marca

--------

1464 – Biskup Warmii Paweł Legendorf wystąpił z zakonu krzyżackiego i przeszedł na stronę Związku Pruskiego, a tym samym uznał zwierzchnictwo Polski.

1727 - W Toruniu urodził się Efraim Schroeger, architekt, autor m.in. Pałacu Szustra i mostu łyżwowego w Warszawie oraz pałacu prymasowskiego w Skierniewicach.

1738 - Urodził się Józef Kazimierz Kossakowski, pisarz, publicysta, biskup inflancki; jeden z przywódców konfederacji targowickiej; powieszony w Warszawie w czasie powstania kościuszkowskiego jako zdrajca.

1881 – Urodził się Jan Witkiewicz, architekt. Według jego projektów w okresie międzywojennym powstały m.in. takie budynki jak Szkoła Główna Handlowa w Warszawie oraz sanatoria w Zakopanem, Jaroszowcu i Otwocku.1882 - Urodził się Jan Antoni Grabowski, pedagog, pisarz, autor książek dla dzieci i młodzieży, m.in. „Puc, Bursztyn i goście”, „Jaśko z Mirachowa”.

1892 - Urodził się Marian Zyndram-Kościałkowski, żołnierz Legionów Polskich, współtwórca POW, piłsudczyk, premier RP w latach 1934-1935.

1897 - Urodził się Józef Lange, kolarz torowy, członek drużyny kolarskiej, która na Igrzyskach Olimpijskich w Paryżu w 1924 roku zdobyła srebrny medal.

1901 - W Teatrze Miejskim w Krakowie odbyła się premiera „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego.

[ZT]27086[/ZT]

1901 – W Krakowie zaczęły jeździć tramwaje elektryczne.

1903 - Urodził się Mieczysław Cybulski, aktor teatralny i filmowy, znany m.in. z ról w filmach „Młody las”, „Bohaterowie Sybiru”, „Wierna rzeka”, „Wrzos, „Serce matki”.

1921 - Premiera niemego filmu „Cud nad Wisłą” w reżyserii Ryszarda Bolesławskiego.

1926 – Urodził się Mieczysław Miłosz, jeden z najlepszych po II wojnie światowej polskich pilotów – oblatywaczy. Był związany z zakładami WSK Mielec i PZL Okęcie. Zginął za sterami MD-12 – jedynego samolotu czterosilnikowego polskiej produkcji.

1928 - Urodził się Aleksander Ścibor-Rylski, pisarz, scenarzysta i reżyser filmowy; członek Szarych Szeregów, żołnierz AK, uczestnik Powstania Warszawskiego; autor m.in. powieści „Pierścionek z końskiego włosia”, filmów „Jutro Meksyk”, „Morderca zostawia ślad”, scenarzysta m.in. „Człowieka z żelaza”, „Agenta nr 1”, „Popiołów” oraz serialu „Lalka”.

1927 – Urodził się Józef Kuśmierek, legenda polskiego reportażu prasowego. Publikował m.in. w „Po prostu”, „Polityce”, „Życiu Warszawy”, a od 1989 r. w „Gazecie Wyborczej”. W PRL-u współpracował z KOR-em, w stanie wojennym był internowany.

1928 - Premiera filmu „Huragan” w reżyserii Józefa Lejtesa.

1930 - W Warszawie urodził się Krzysztof Kąkolewski, publicysta, pisarz, autor scenariuszy filmowych, autor powieści „Zbrodniarz, który ukradł zbrodnię”, zbiorów reportaży „Co u pana słychać?”, „17 historii, które napisała wojna”.

1935 – W Niemczech, wbrew postanowieniom Traktatu Wersalskiego, została przywrócona obowiązkowa służba wojskowa. W miejsce liczącej 100 tys. zawodowych żołnierzy Reichswehry powstał Wehrmacht.

1939 – Okupowana przez Niemcy część Czechosłowacji została przekształcona w Protektorat Czech i Moraw.

1942 - Początek Akcji „Reinhard”, czyli zaplanowanej przez nazistów zagłady Żydów na terenie Generalnego Gubernatorstwa; w nocy z 16 na 17 marca 1942 r. Niemcy rozpoczęli likwidację lubelskiego getta, wysyłając pierwsze transporty Żydów do obozu zagłady w Bełżcu.

1942 - Komenda ZHP wydała rozkaz określający zasady współpracy Szarych Szeregów z Armią Krajową.

1944 - 1 Korpus Polskich Sił Zbrojnych został przekształcony w 1 Armię Polską w ZSRR; dowództwo nad nią objął gen. Zygmunt Berling.

1951 - W Londynie zmarł Janusz Jędrzejewicz, żołnierz Legionów Polskich i POW, pułkownik WP, piłsudczyk, poseł na Sejm (1928-1935), senator (1935-1938); minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego (1931-1934); premier RP w latach 1933-1934.

1956 - W Warszawie odbył się pogrzeb I sekretarza KC PZPR Bolesława Bieruta.

1968 - Urodziła się Izabela Dylewska, kajakarka, dwukrotna mistrzyni Europy, pięciokrotna wicemistrzyni świata, dwukrotna brązowa medalistka igrzysk olimpijskich.

1970 - Zmarł Jerzy Szaniawski, dramaturg, prozaik, felietonista, autor sztuk teatralnych „Dwa teatry”, „Żeglarz”, „Adwokat i róże” oraz zbioru opowiadań „Profesor Tutka”.

1971 - Telewizja Polska nadała pierwszy program w kolorze w technologii SECAM.

1978 – W katastrofie samolotu Bułgarskich Linii Lotniczych w Gabare niedaleko Sofii zginęły 73 osoby, w tym 39 Polaków (wśród nich Janusz Wilhelmi).

1978 – W wyniku zatonięcia tankowca Amoco Cadiz w pobliżu Bretanii doszło do skażenia ponad 230 km wybrzeża Francji. Była to jedna z największych katastrof ekologicznych w XX wieku.

1999 - Premiera pierwszego odcinka serialu telewizyjnego „Świat według Kiepskich”.

2002 - W Afganistanie rozpoczęła się misja Polskiego Kontyngentu Wojskowego.

2023 – Zabójca prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza został skazany na karę dożywotniego więzienia. Do zamachu doszło w styczniu 2019 r. podczas koncertu z okazji finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.

2024 - Zmarł Ernest Bryll, polski poeta, pisarz, autor tekstów piosenek, dziennikarz, tłumacz, krytyk filmowy, dyplomata.

[ZT]11229[/ZT]

17 marca

--------

1642 - W Bodzentynie zmarł biskup krakowski Jakub Zadzik, dyplomata, zaufany doradca Zygmunta III Wazy.

1765 - W Zasławiu na Wołyniu zmarł Paweł Antoni Fontana, włoski architekt, przedstawiciel późnego baroku; autor m.in. projektu kościoła i klasztoru karmelitów trzewiczkowych w Lublinie oraz projektu przebudowy pałacu Sanguszków w Lubartowie.

1789 - W Krakowie zmarł Andrzej Badurski, lekarz, profesor medycyny, pierwszy profesor Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, założyciel pierwszego krakowskiego szpitala klinicznego.

1809 - Król Prus Fryderyk Wilhelm III wydał zarządzenie dotyczące zniszczenia polskich insygniów koronnych; zostały one przetopione - uzyskane z nich srebro i złoto wykorzystano do wybicia monet, a klejnoty sprzedano.

1826 - W Wiedniu zmarł Józef Maksymilian Ossoliński, pisarz, historyk literatury, działacz kulturalny, założyciel Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, któremu zapisał swoje zbiory.

1830 – W Teatrze Wielkim w Warszawie odbył się pierwszy biletowany koncert Fryderyka Chopina.

1832 - W Paryżu powstało Towarzystwo Demokratyczne Polskie, organizacja polskich emigrantów polistopadowych.

1833 - Urodził się Karol Majewski, działacz konspiracyjny, przewodniczący Rządu Narodowego w czasie Powstania Styczniowego, zesłaniec syberyjski.

1865 - Urodził się Gabriel Narutowicz, pierwszy prezydent Rzeczypospolitej, zamordowany przez nacjonalistę Eligiusza Niewiadomskiego w warszawskiej Zachęcie 16 grudnia 1922 r., kilka dni po objęciu urzędu.

1883 - Urodził się Bruno Winawer, fizyk, pisarz, felietonista, autor sztuk teatralnych i powieści science fiction, m.in. „Doktor Przybram”, „Dług honorowy”.

1895 - W Łodzi urodził się Andrzej Włast, satyryk, założyciel warszawskiego teatru rewiowego „Morskie Oko”, autor tekstów piosenek, m.in. takich przebojów jak „Tango Milonga” i „Jesienne róże”; po wybuchu wojny trafił do warszawskiego getta, napisał tu swoją ostatnią piosenkę „Warszawo ma”; zginął w getcie w 1941 lub 1942 r.

1908 – Ukazało się pierwsze wydanie polonijnej „Gazety Katolickiej w Kanadzie”, pierwszego długotrwale wydawanego czasopisma polskiego w tym kraju.

1916 - W Wilnie urodził się Czesław Wołłejko, aktor, wykładowca warszawskiej PWST, wystąpił m.in. w filmach „Młodość Chopina”, „Szczęściarz Antoni”, „Smarkula”, a także w serialu „Lalka”.

1917 - We Lwowie zmarł Józef Nusbaum-Hilarowicz - zoolog, propagator idei ewolucji.

1921 - Sejm Ustawodawczy uchwalił Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, tzw. konstytucję marcową.

1924 - We Lwowie urodził się Ryszard Barycz, aktor filmowy i teatralny, znany m.in. z filmów „Młodość Chopina”, „Szatan z siódmej klasy”, „Zemsta”, „Deszczowy lipiec”.

1929 - W Warszawie zmarł Antoni Lange, poeta, filozof, tłumacz, prekursor polskiej literatury fantastyczno-naukowej, autor m.in. książek „Miranda”, „W czwartym wymiarze”, „Rozmyślania”.

1930 – Upadł piąty rząd premiera Kazimierza Bartla. Pretekstem podania rządu do dymisji było przegłosowanie w Sejmie, przez partie Centrolewu i endecji, wotum nieufności wobec ministra pracy i opieki społecznej Aleksandra Prystora.

1936 - W Czeladzi urodził się Henryk Kuźniak, muzyk, kompozytor, autor muzyki filmowej, m.in. do filmów Juliusza Machulskiego „Seksmisja”, „Vabank” i „Vabank II” oraz „Dwa księżyce” Andrzeja Barańskiego.

1938 - Polskie ultimatum dla Litwy z żądaniem nawiązania stosunków dyplomatycznych.

1939 - Premiera filmu „Trzy serca” w reżyserii Michała Waszyńskiego.

1942 - Do niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu dotarły pierwsze transporty Żydów; deportowana ludność pochodziła z Lublina i Lwowa.

1945 - Oddziały Armii Czerwonej wyzwoliły niemiecki obóz w Łambinowicach - Stalag 344 Lamsdorf.

1954 - W Katowicach zmarł Stanisław Ligoń, pisarz, działacz kulturalny, artysta; dyrektor Polskiego Radia w Katowicach w latach 1934-1939.

1956 - W Paryżu zmarła Irene Joliot-Curie, francuska fizykochemiczka, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w roku 1935, działaczka socjalistyczna, córka Marii Skłodowskiej i Piotra Curie.

1957 - Powstała Radiostacja Harcerska (od 1960 r. - Rozgłośnia Harcerska), nadająca na falach krótkich, formalnie pozostająca poza strukturami Radiokomitetu.

1958 - Premiera filmu „Ewa chce spać” w reżyserii Tadeusza Chmielewskiego.

1963 - W Instytucie Badań Jądrowych w Świerku pod Warszawą uruchomiony został pierwszy polski reaktor jądrowy „Anna”.

1968 - W Warszawie zmarł Tadeusz Szturm de Sztrem. W czasie I wojny światowej walczył w szeregach legionów Piłsudskiego oraz Pogotowia Bojowego PPS, podczas II wojny światowej współtworzył PPS-WRN (wierną rządowi londyńskiemu), zaś w latach 1947-1952 był więziony.

1968 - Premiera telewizyjnego filmu Andrzeja Wajdy „Przekładaniec”, na podstawie opowiadania Stanisława Lema.

1981 - Na terenie Polski rozpoczęły się wielkie manewry wojsk Układu Warszawskiego pod kryptonimem „Sojuz 81”. Uważane były za formę presji ZSRR zarówno na władze polskie jak i na „Solidarność”.

1985 - W kościele św. Krzyża w Podkowie Leśnej kilkanaście osób (m.in. Piotr Niemczyk i Jacek Czaputowicz) rozpoczęło strajk głodowy. Był to protest przeciwko skazaniu za odmowę złożenia przysięgi wojskowej Marka Adamkiewicza.

1989 - W Warszawie zmarł Marek Bliziński, gitarzysta, kompozytor jazzowy.

1996 - W Oslo Adam Małysz po raz pierwszy wygrał konkurs Pucharu świata w skokach narciarskich.

2001 - W Warszawie zmarł Janusz Zabiegliński, muzyk jazzowy, kompozytor, saksofonista i klarnecista, lider zespołu Swingtet.

2003 - Prezydent Aleksander Kwaśniewski, na wniosek rządu, zgodził się na udział polskiego kontyngentu wojskowego w operacji w Iraku.

2005 - W Krakowie zmarł Czesław Słania, grafik, grawer, projektant banknotów i znaczków pocztowych, od 1959 roku pracujący w Szwecji.

2012 - W Bad Feilnbach w Bawarii zmarł w wieku 91 lat Iwan Demjaniuk, strażnik w niemieckim obozie zagłady w Sobiborze, skazany w 2011 r. przez monachijski sąd na karę pięciu lat więzienia za udział w zamordowaniu 28 tys. Żydów.

2016 - W Warszawie zmarł Marian Kociniak, aktor filmowy i teatralny, znany m.in. z roli Franka Dolasa w filmie „Jak rozpętałem drugą wojnę światową”, przez wiele lat związany ze sceną Teatru Ateneum w Warszawie.

18 marca

--------

1241 - Pod Chmielnikiem Tatarzy pokonali oddziały polskie, dowodzone przez wojewodę krakowskiego Włodzimierza.

1401 – W Radomiu podpisano akt unii wileńsko-radomskiej, która ustanowiła trwałą władzę zwierzchnią króla Władysław Jagiełły nad Wielkim Księstwem Litewskim zarządzanym przez księcia Witolda.

1596 - Po pożarze na Wawelu Zygmunt III Waza podjął decyzję o przeniesieniu rezydencji królewskiej do Warszawy; decyzja ta realizowana była etapami, w Zamku Królewskim w Warszawie król zamieszkał na stałe dopiero w 1611 r.

1713 - W Liptowskim Mikulaszu powieszony został Juraj Janosik, tatrzański zbójnik, harnaś; bohater ludowych podań.

1783 - W Winnicy Antoni Protazy Potocki założył akcyjną Kompanię Handlową Polską, której zadaniem miało być kontrolowaniem wymiany handlowej Rzeczypospolitej przez porty Morza Czarnego.

1863 - Powstanie styczniowe – pyrrusowe zwycięstwo dowodzonych przez Mariana Langiewicza powstańców w bitwie pod Grochowiskami niedaleko Pińczowa. Z powodu braku amunicji nie zostało wykorzystane przez stronę polską.

1871 - Powstanie Komuny Paryskiej; naczelnym wodzem wojsk Komuny Paryskiej mianowany został gen. Jarosław Dąbrowski.

1883 - W Bochni urodził się Władysław Gargul, fotograf, wynalazca, przedsiębiorca, jeden z pierwszych fotografów Tatr, pionier produkcji pocztówek fotograficznych.

1899 - W Mentonie we Francji zmarła Izabella z Czartoryskich Działyńska, kolekcjonerka dzieł sztuki, twórczyni muzeum na zamku w Gołuchowie i finansującej jego funkcjonowanie ordynacji gołuchowskiej.

1918 - Zmarł prof. Tadeusz Korzon, jeden z czołowych historyków polskich, współtwórca (w 1905 r.) Towarzystwa Kursów Naukowych, autor takich prac jak „Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta” i „Kościuszko. Biografia z dokumentów wysnuta”

1921 - W Rydze podpisano traktat pokojowy, który kończył wojnę polsko-bolszewicką - wyznaczał granice Polski na wschodzie i zakładał rewindykację dóbr kultury. Dzięki temu do Polski przywieziono m.in. arrasy wawelskie, pomnik księcia Józefa Poniatowskiego, „Bitwę pod Grunwaldem” Matejki i szczerbiec.

1923 - W Radomiu otwarto Muzeum im. Jacka Malczewskiego.

1932 - Premiera filmu „Legion ulicy” w reżyserii Aleksandra Forda.

1939 – W wyniku zajęcia przez Węgry Rusi Zakarpackiej (Karpato-Ukrainy) graniczyć z tym państwem zaczęła Polska. Było to następstwo rozbioru Czechosłowacji.

1942 - Na spotkaniu z gen. Władysławem Andersem Stalin zgodził się na ewakuację ze Związku Radzieckiego do Iranu żołnierzy polskich.

1943 - W trakcie potyczki z Niemcami w Warszawie ciężko ranna została Hanka Sawicka, jedna z założycielek PPR, zmarła następnego dnia w więzieniu na Pawiaku.

1943 - W Sabniach na Podlasiu zmarła Helena Mniszkówna, pisarka, autorka powieści „Trędowata”, „Ordynat Michorowski”.

1943 - W konspiracyjnym „Biuletynie Informacyjnym” ukazał się komunikat Kierownictwa Walki Cywilnej grożący najostrzejszymi konsekwencjami osobom, które szantażują Żydów, przebywających poza gettami, oraz „żerują na rodzinach więźniów politycznych i wyłudzają świadczenia za rzekome starania uwolnienia aresztowanego”.

1945 - Oddziały Armii Czerwonej i wspierające ją oddziały 1 Armii Wojska Polskiego po 10 dniach walk zdobyły Kołobrzeg.

1954 - Józef Cyrankiewicz objął stanowisko premiera rządu - sprawował je do 1970 roku.

1956 - Urodził się Edward Żentara, aktor teatralny i filmowy, znany m.in. z filmów „Siekierezada”, „Karate po polsku” i roli o. Maksymiliana Kolbe w filmie Krzysztofa Zanussiego „Życie za życie”.

1963 - Powstało Towarzystwo Przyjaciół Warszawy.

1965 - Jacek Kuroń i Karol Modzelewski rozdali na Uniwersytecie Warszawskim kilkanaście egzemplarzy „Listu otwartego do członków PZPR”, w którym krytykowali władze, zarzucając im stworzenie systemu partyjnej biurokracji, niezgodnego z zasadami marksizmu. W konsekwencji zostali aresztowani i oskarżeni o „sporządzanie i rozpowszechnianie opracowań szkodliwych dla interesów państwa”; w lipcu Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy skazał Kuronia na trzy lata więzienia, a Modzelewskiego - na 3,5 roku.

1971 - Premiera serialu telewizyjnego „Wakacje z duchami” w reżyserii Stanisława Jędryki.

1982 - W Warszawie zmarł Sławomir Lindner, aktor, reżyser, znany z roli ojca Alfonsa van Wordena w „Rękopisie znalezionym w Saragossie” Wojciecha Jerzego Hasa; żołnierz kampanii wrześniowej 1939 r., obrońca Helu.

1980 - W Cuernavaca w Meksyku zmarła Tamara Łempicka, malarka polskiego pochodzenia, czołowa przedstawicielka stylu art deco.

2004 - Metropolita przemyski arcybiskup Józef Michalik wybrany został na przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski.

2017 – W Mielcu zmarł Eugeniusz Szyfner, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Od marca 1942 r., gdy Niemcy w ramach Akcji Reinhardt zlikwidowali gminę żydowską w Mielcu, do sierpnia 1944 r. przechował w ukryciu dziewięciu Żydów, w tym pięcioosobową rodzinę Hellerów.

2020 – W Warszawie zmarł Emil Karewicz, aktor teatralny i filmowy, Brunner ze „Stawki większej niż życie”, Jagiełło z „Krzyżaków”, porucznik „Mądry” z „Kanału”, występował na scenach kilku teatrów: m.in. Wybrzeże, im. Stefana Jaracza w Łodzi. W 1939 r. walczył w obronie Wilna przed wojskami sowieckimi, a w latach 1944-1945 r. był żołnierzem 2 Armii Wojska Polskiego.

19 marca

--------

1058 - W Poznaniu zmarł książę Kazimierz Odnowiciel, władca Polski w latach 1034-1058.

1238 - W Krośnie Odrzańskim zmarł Henryk I Brodaty, książę śląski i krakowski.

1238 - W bulli papieża Grzegorza IX potwierdzającej nadania na rzecz zakonu joannitów pojawiła się pierwsza pisemna wzmianka o Kaszubach.

1542 - Urodził się Jan Zamoyski, bliski współpracownik króla Stefana Batorego, hetman wielki koronny i kanclerz wielki koronny, założyciel Zamościa.

1611 - W zajętej przez Polaków Moskwie wybuchło powstanie, kierowane przez księcia Dymitra Minina - zostało stłumione po kilkudniowych walkach.

1747 - W Lunéville zmarła Katarzyna Opalińska, królowa Polski, księżna Lotaryngii, wdowa po królu Stanisławie Leszczyńskim, matka Marii Leszczyńskiej, żony króla Francji Ludwika XV.

1779 - W Warszawie urodził się Józef Dwernicki, uczestnik wojen napoleońskich (wsławił się brawurą w bitwie pod Lipskiem) i powstania listopadowego, w którym dowodził w wygranych bitwach (m.in. pod Stoczkiem, Warką i Boremlem). Potem był ważną postacią wśród emigrantów w Paryżu. Końcówkę życia spędził w Galicji.

1797 - W Smulnie koło Brodów w Galicji urodził się Józef Korzeniowski, powieściopisarz, dramaturg, pedagog, autor m.in. sztuk „Karpaccy górale” i „Sąd przysięgłych albo Pozory” oraz książek „Spekulant”, „Garbaty”.

1823 - W Sieniawie zmarł książę Adam Kazimierz Czartoryski, był głową Familii – jednego z najważniejszych stronnictw za czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego, komendantem Szkoły Rycerskiej, ważną postacią w Komisji Edukacji Narodowej i Sejmie Czteroletnim, zwolennikiem Konstytucji 3 maja.

1834 - W Petersburgu urodził się Józef Hauke-Bosak; pułkownik armii rosyjskiej (do 1862 r.); w czasie Powstania Styczniowego generał i naczelnik powstańczych sił zbrojnych województw krakowskiego i sandomierskiego; zginął w 1871 r. walcząc po stronie Francji w wojnie z Prusami.

1842 – W okolicach Stambułu powstał Adampol – polska osada założona przez Michała Czajkowskiego przy wsparciu księcia Adama Jerzego Czartoryskiego.

1863 - Powstanie styczniowe: dyktator powstania gen. Marian Langiewicz został aresztowany przez Austriaków po przekroczeniu granicy pod Opatowem; władzę nad powstaniem objął Tymczasowy Rząd Narodowy.

1869 - W Ropczycach urodził się Józef Mehoffer, malarz, grafik; jeden z najwybitniejszych twórców Młodej Polski.

1882 - W Zagórzanach koło Gorlic urodził się Aleksander Skrzyński, dyplomata, minister spraw zagranicznych, w latach 1925-1926 premier RP.

1885 - W Poznaniu zmarł Władysław Niegolewski, wielkopolski działacz społeczny i niepodległościowy, prawnik, uczestnik Wiosny Ludów i powstania styczniowego, poseł do parlamentów pruskiego i niemieckiego.

1885 - W tygodniku „Wędrowiec” ukazał się pierwszy odcinek powieści Bolesława Prusa „Placówka”.

1887 - W Genewie zmarł Józef Ignacy Kraszewski, pisarz, publicysta, wydawca, historyk, działacz społeczny i polityczny; autor ponad 600 książek, w tym 232 powieści, wśród nich wielu historycznych, takich jak „Stara baśń” czy „Za Sasów”.

1893 – Urodził się Wasyl Mudry, przywódca UNDO (Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowo-Demokratycznego) i w latach 1935-1939 wicemarszałek Sejmu RP, zwolennik ugody polsko-ukraińskiej.

1898 – Urodził się Józef Spychalski, ważna postać Polskiej Organizacji Wojskowej, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, w II RP doszedł do stopnia majora, we wrześniu 1939 r. bronił Warszawy. Na początku okupacji został aresztowany przez NKWD i skazany na śmierć za sabotaż, ale dzięki układowi Sikorski-Majski wyszedł na wolność. Zgłosił się do wojska Andersa. Jako cichociemny w 1942 r. przerzucony do kraju, gdzie został komendantem Okręgu Kraków AK. Wiosną 1942 aresztowany i kilka miesięcy później zgładzony w KL Sachsenhausen. Jego młodszym bratem był przyszły marszałek – Marian Spychalski.

1900 - W Paryżu urodził się Frederic Joliot-Curie, francuski fizyk, wspólnie z żoną Irene Joliot-Curie odkryli m.in. zjawisko sztucznej promieniotwórczości, za co w 1935 r. otrzymali Nagrodę Nobla.

1909 - W Toruniu urodziła się Elżbieta Zawacka, ps. Zo, kurierka i emisariuszka KG ZWZ-AK, uznana po wojnie za cichociemną (jako jedyna kobieta). W latach 1951-1955 więziona, po wyjściu na wolność poświęciła się pracy naukowej. Doszła do tytułu profesorskiego. W 2006 r. została awansowana na generała w stanie spoczynku.

1909 - W Purwiszkach urodził się Józef Łobodowski, poeta, pisarz, laureat Nagrody Młodych Polskiej Akademii Literatury w roku 1937, żołnierz kampanii polskiej 1939 r.; od 1939 roku przebywał i tworzył na emigracji.

1910 - W Krzeszowicach urodził się Kazimierz Wyka, historyk i krytyk literatury, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

1910 - W Tarnowie urodził się Józef Wolski, historyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek PAN, autor akademickiego podręcznika „Historia Powszechna. Starożytność”, w 1939 roku aresztowany w ramach Sonderaktion Krakau i do 1941 r. więziony w Sachsenhausen i Dachau.

1911 - W Warszawie urodził się Jerzy Jurandot, poeta, satyryk, założyciel i kierownik literacki Teatru Syrena, autor tekstów piosenek, m.in. „Ada, to nie wypada”, „I wciąż się na coś czeka”, „Ballada o jednej Wiśniewskiej”, „Wio, koniku”.

1911 - We Lwowie urodziła się Włada Majewska, piosenkarka, aktorka, członkini „Wesołej Lwowskiej Fali”, żołnierz 2 Korpusu gen. Andersa, od 1945 r. przebywała na emigracji, współpracując z teatrem Mariana Hemara i Rozgłośnią Polską Radia Wolna Europa; część źródeł podaje jako datę jej urodzin rok 1914.

1920 - Józef Piłsudski na mocy uchwały powołanej przez Sejm Komisji Weryfikacyjnej został mianowany marszałkiem.

1922 - W Częstochowie urodził się Józef Andrzej Gierowski, historyk, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1981-1987.

1922 - W miejscowości Dębiec pod Poznaniem (dziś dzielnica miasta) powstał klub piłkarski Lutnia, od 1957 roku występujący pod nazwą Lech Poznań.

1927 - W Warszawie urodził się Wiesław Drzewicz, aktor, znany m.in. z seriali „W labiryncie” i „07 zgłoś się”; dużą popularność zyskał dzięki roli dozorcy w radiowych „Matysiakach”; swojego głosu użyczył postaci Gargamela z animowanego serialu dla dzieci „Smerfy”.

1928 - W Warszawie powstały Państwowe Zakłady Inżynierii, zajmujące się produkcją miedzy innymi samochodów osobowych, ciężarowych, motocykli oraz czołgów i ciągników.

1933 - W Poznaniu urodziła się Zofia Czerwińska, aktorka, związana z warszawskim Teatrem Syrena; znana m.in. z ról w serialach „Czterdziestolatek” i „Alternatywy 4”.

1936 - W Warszawie urodził się Piotr Kuncewicz, pisarz, poeta, publicysta, krytyk literacki, autor m.in. książek „Samotni wobec historii”, „Agonia i nadzieja”, „Goj patrzy na Żyda. Dzieje braterstwa i nienawiści od Abrahama po współczesność”.

1937 - W Międzyrzecu Podlaskim urodziła się Elżbieta Dzikowska, historyk sztuki, podróżniczka, operatorka i reżyserka filmów dokumentalnych, autorka książek i programów telewizyjnych, które prowadziła wspólnie z mężem Tony Halikiem.

1938 - Na nadzwyczajnym posiedzeniu litewskiego rządu zwołanym przez prezydenta Antanasa Smetonę podjęto decyzję o przyjęciu polskiego ultimatum dotyczącego bezwarunkowego nawiązania stosunków dyplomatycznych.

1942 - We Lwowie w niewyjaśnionych okolicznościach zmarł ppłk Jan Włodarkiewicz „Damian”, współorganizator i do 1940 r. komendant Tajnej Armii Polskiej, komendant Konfederacji Zbrojnej (1941), pierwszy komendant organizacji dywersyjnej „Wachlarz” (1941-1942).

1946 – Przed Wojskowym Sądem Okręgowym w Warszawie zakończył się proces 23 członków Pogotowia Akcji Specjalnej Narodowych Sił Zbrojnych. Siedmiu z nich zostało skazanych na karę śmierci. Jednym z zarzutów było wymordowanie prawie dwustu mieszkańców (w tym dzieci i kobiet) zamieszkałej przez Ukraińców wsi Wierzchowiny na Lubelszczyźnie.

1947 - We Wrocławiu urodziła się Krystyna Tkacz, aktorka filmowa i teatralna, znana również jako znakomita wykonawczyni piosenek aktorskich; wystąpiła m.in. w serialach „Życie Kamila Kuranta” i „Alternatywy 4”.

1954 - W Londynie zmarł Wacław Komarnicki, polityk, prawnik, profesor Uniwersytetu Stefana Batorego, poseł na Sejm II RP, więzień obozu NKWD w Griazowcu, od 1942 roku minister sprawiedliwości w rządzie Władysława Sikorskiego, współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.

1956 - W Toruniu zmarł prof. Ludwik Kolankowski, historyk, pierwszy rektor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

1958 - W Strasburgu po raz pierwszy obradowało Europejskie Zgromadzenie Parlamentarne; w 1962 r. Zgromadzenie zostało przekształcone w Parlament Europejski.

1965 - W Puławach urodziła się Agnieszka Pilaszewska, aktorka warszawskiego Teatru Współczesnego; wystąpiła m.in. w filmie „Polska śmierć”, w serialach „Miodowe lata” i „Glina”, a także w spektaklu telewizyjnym „Miś Kolabo”.

1965 - W więzieniu przy Rakowieckiej w Warszawie wykonany został wyrok śmierci na Stanisławie Wawrzeckim głównym oskarżonym w tzw. aferze mięsnej.

1968 – Na wiecu w Sali Kongresowej Pałacu Kultury i Nauki Władysław Gomułka wygłosił przemówienie, w którym zaatakował m.in. Pawła Jasienicę, Stefana Kisielewskiego i Antoniego Słonimskiego jako rzekomych prowodyrów studenckich protestów.

1981 – Początek tzw. kryzysu bydgoskiego. W gmachu Urzędu Wojewódzkiego milicja pobiła działaczy „Solidarności” (m.in. Jana Rulewskiego). Wydarzenie to doprowadziło do zaognienia stosunków między „S” a władzami.

1984 - Premiera filmu „Lata dwudzieste lata trzydzieste” w reżyserii Janusza Rzeszewskiego.

1985 - W Fort Meyers na Florydzie zmarł Leopold Tyrmand, prozaik, publicysta, krytyk muzyczny, popularyzator jazzu, autor m.in. powieści „Zły”, „Życie towarzyskie i uczuciowe” oraz „Dziennika 1954”.

1997 - W Warszawie zmarła Teresa Tuszyńska, aktorka, modelka, znana z ról w filmach „Rozwodów nie będzie”, „Tarpany”, „Biały niedźwiedź”, „Poczmistrz”; największą popularność przyniosła jej rola Margueritte w filmie Janusza Morgensterna „Do widzenia, do jutra”.

2004 - W Warszawie zmarł prof. Zygmunt Kubiak, znawca kultury antycznej, autor „Mitologii Greków i Rzymian”.

2022 – W Zbrosławicach zmarł prof. Marian Zembala, kardiochirurg, wieloletni dyrektor Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu (SCCS), minister zdrowia w 2015 r. Pośmiertnie odznaczony Orderem Orła Białego.

20 marca

--------

1239 - W Salerno zmarł Hermann von Salza, od 1210 r. wielki mistrz zakonu krzyżackiego, uważany za jego właściwego twórcę.

1568 - W Tapiewie koło Królewca zmarł Albrecht Hohenzollern, wielki mistrz krzyżacki, który przeprowadził sekularyzację państwa zakonnego i przeszedł na luteranizm; pierwszy książę pruski.

1673 - W Wieruszowie zmarł Augustyn Kordecki, przeor klasztoru paulinów na Jasnej Górze, organizator obrony sanktuarium częstochowskiego przed wojskami szwedzkimi w 1655 r.

1767 - Pod protekcją cesarzowej Katarzyny II zawiązane zostały konfederacje innowierców, domagające się zrównania praw z katolikami i gwarancji wolności wyznaniowej w Rzeczypospolitej; w Toruniu konfederację zawiązali protestanci, a w Słucku prawosławni.

1848 - W Poznaniu polscy działacze ziemiańscy utworzyli Komitet Narodowy Polski.

1859 - Na scenie warszawskiego Teatru Wielkiego wystawiona została pierwsza operetka w historii polskiego teatru, było to „Małżeństwo przy latarniach” Jakuba Offenbacha w reżyserii Leopolda Matuszyńskiego.

1872 - W Ossowie pod Lidą urodził się Władysław Kotwicz, orientalista, badacz ludów kałmuckich i mongolskich, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, pierwszy prezes Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego.

1875 - W Bojmiu niedaleko Kałuszyna zmarł January Suchodolski, malarz, oficer, uczestnik powstania listopadowego.

1895 - W Krakowie urodził się August Emil Fieldorf, oficer WP, organizator i szef Kedywu Komendy Głównej AK, jeden z najbardziej zasłużonych żołnierzy Armii Krajowej i polskiego podziemia niepodległościowego; skazany przez Sąd Wojewódzki w Warszawie na karę śmierci, wyrok wykonano 24 lutego 1953 r.

1908 - W życie weszła uchwała pruskiego Sejmu dająca władzom prawo do wywłaszczenia gospodarstw w Wielkopolsce i na Pomorzu. Wymierzona była w Polaków, ale nie osiągnęła celu – niemieckiej Komisji Kolonizacyjnej udało się za jej pomocą przejąć tylko kilka procent gospodarstw.

1912 - W Łodzi urodził się Janusz Paluszkiewicz, aktor teatralny i filmowy, znany z filmów „Człowiek na torze”, „Awans”, „Znak orła” i roli Ignacego Gajdy w serialu Zbigniewa Chmielewskiego „Dyrektorzy”.

1915 - W Żytomierzu urodził się Światosław Richter, jeden z najwybitniejszych pianistów XX wieku.

1921 - Na Górnym Śląsku odbył się plebiscyt. Przy prawie 100-procentowej frekwencji za przynależnością tych ziem do Niemiec głosowało 706,8 tys. uczestników plebiscytu (59,6 proc.), a za przyłączeniem do Polski 479,4 tys. (40,4 proc.).

1929 - Sejm uchwalił wniosek o postawienie przed Trybunałem Stanu ministra skarbu Gabriela Czechowicza; zarzuty dotyczyły m.in. przekazania z budżetu państwa do dyspozycji premiera Józefa Piłsudskiego 8 mln zł, które przeznaczono na akcję wyborczą BBWR.

1929 - W Paryżu zmarł Ferdynand Foch, marszałek Francji, w czasie I wojny światowej naczelny dowódca sił sprzymierzonych (1918), sojusznik niepodległego państwa polskiego; w 1923 r. mianowany dekretem prezydenta RP marszałkiem Polski.

1932 - W Mniowie koło Kielc urodził się Ryszard Kotys, aktor, znany m.in. z roli Mariana Paździocha w serialu „Świat według Kiepskich”, wystąpił również w filmach „Vabank”, „Kingsajz”, „Wodzirej”.

1933 - W Kościerzynie urodził się Henryk Muszyński, arcybiskup metropolita gnieźnieński (1992-2010), prymas Polski w latach 2009-2010.

1937 - W Warszawie urodził się Krzysztof Kowalewski, aktor od 1977 r. związany z warszawskim Teatrem Współczesnym; bohater radiowego cyklu „Kocham Pana, Panie Sułku”, niezapomniany Roch Kowalski z „Potopu” i Zagłoba z „Ogniem i mieczem”, odtwórca głównych ról w komediach „Miś”, „Co mi zrobisz jak mnie złapiesz” i „Brunet wieczorową porą”, a także w serialu „Rodzina Leśniewskich”.

1937 - Premiera filmu „Ordynat Michorowski” w reżyserii Henryka Szaro.

1937 - Rozpoczęła się budowa huty Stalowa Wola.

1940 - W Grenzdorfie, podobozie KL Stutthof, Niemcy rozstrzelali harcmistrza Alfa Liczmańskiego, komendanta Chorągwi Gdańskiej ZHP, działacza polonijnego.

1941 - W Częstochowie urodził się Jerzy Duda-Gracz, malarz, scenograf, rysownik, autor m.in. cykli malarskich: „Chopinowi”, „Motywy i Portrety Polskie”, „Obrazy Arystokratyczno-Historyczne”, „Golgota Jasnogórska”.

1942 - Na murach okupowanej Warszawy pojawił się znak Polski Walczącej - kotwica, którego autorką była Anna Smoleńska, harcerka i studentka historii sztuki na tajnym Uniwersytecie Warszawskim.

1950 - Sejm uchwalił ustawę o terenowych organach władzy państwowej – oznaczało to likwidację samorządu terytorialnego.

1950 - Sejm uchwalił ustawę o przejęciu przez państwo dóbr kościelnych - tzw. dóbr martwej ręki i utworzeniu Funduszu Kościelnego; upaństwowiono 150 tys. ha, pozostawiając Kościołowi około 30 tys. ha.

1951 - W Warszawie urodził się Zbigniew Buczkowski, aktor, znany m.in. z ról w serialach „Dom”, „Graczykowie” i „Święta wojna”.

1956 - Podczas obrad VI Plenum KC PZPR, w obecności Nikity Chruszczowa, Edward Ochab wybrany został I sekretarzem KC PZPR.

1957 - Rozpoczęto seryjną produkcję samochodu Syrena.

1965 - Władze aresztowały Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego w związku z napisanym przez nich i kolportowanym „Listem otwartym do członków POP PZPR i członków uczelnianej organizacji ZMS przy Uniwersytecie Warszawskim”, w którym wskazywali na konflikt pomiędzy klasą robotniczą i centralną biurokracją partyjną.

1970 - Powołano Uniwersytet Gdański.

1971 - W Chorzowie urodziła się Agnieszka Krukówna, aktorka, związana z warszawskim Teatrem Powszechnym; znana m.in. z seriali „Janka” i „Boża podszewka”, wystąpiła również w filmach „Pestka”, „Farba” i „Fuks”.

1972 - Premiera filmu „Solaris” w reżyserii Andrieja Tarkowskiego, na podstawie powieści Stanisława Lema.

1974 - W Warszawie urodził się Andrzej Pilipiuk, pisarz, publicysta, autor cyklu książek o przygodach Jakuba Wędrowycza, serii książek „Kuzynki” oraz - pod pseudonimem Tomasz Olszakowski - 19 tomów kontynuacji przygód popularnego „Pana Samochodzika”.

1978 - Po dwóch latach żeglugi kpt. Krystyna Chojnowska-Liskiewicz na pokładzie jachtu „Mazurek” jako pierwsza kobieta w historii opłynęła samotnie kulę ziemską.

1982 - Stan wojenny: prezydent Warszawy gen. Mieczysław Dębicki rozwiązał Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich.

1986 - Z archikatedry gnieźnieńskiej skradziono srebrny relikwiarz św. Wojciecha.

1988 - W Krakowie urodził się Jakub Gierszał, aktor, wystąpił w filmach „Sala samobójców”, „Hiszpanka”, „Yuma”, „Pokot”.

1992 - W Warszawie otwarto przedstawicielstwo Biura Wysokiego Komisarza ONZ ds. Uchodźców.

1998 - W Krakowie zmarł Maciej Słomczyński, poeta, prozaik, tłumacz literatury angielskiej i anglojęzycznej, scenarzysta; popularność przyniosły mu powieści kryminalne pisane pod pseudonimami Kazimierz Kwaśniewski i Joe Alex.

2002 - W Warszawie zmarł Andrzej Wróblewski „Ibis”, dziennikarz, krytyk i publicysta, związany z „Życiem Warszawy” i Polskim Radiem, autor rubryki „Byki i byczki” i audycji „Piórkiem Ibisa”.

2022 – W Wołominie zmarła Daria Lipińska-Nałęcz, historyk, archiwistka, specjalistka w zakresie historii Polski XIX i XX wieku. W latach 1996–2006 pełniła urząd Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, a w latach 1997–2007 przewodniczyła Polskiemu Komitetowi Programu UNESCO Pamięć Świata.

21 marca

--------

1522 – Mikołaj Kopernik na odbywającym się w Grudziądzu Sejmiku Generalnym Prus Królewskich wygłosił traktat o monecie „De aestimatione monetae”, w którym sformułował prawo „gorszy pieniądz wypiera lepszy”.

1765 – Ukazało się pierwsze wydanie „Monitora”, czołowego czasopisma polskiego oświecenia wyrażającego opinię stronnictwa królewskiego.

1804 - We Francji przyjęto tzw. Kodeks Napoleona - pierwszy nowoczesny kodeks prawa cywilnego; obowiązywał na terenie Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego.

1809 - Wodzem naczelnym wojsk Księstwa Warszawskiego został książę Józef Poniatowski.

1880 - W Słupcy urodził się Władysław Przanowski, inżynier, pedagog, propagator zastosowania prac ręcznych w nauczaniu szkolnym, twórca i dyrektor Państwowego Instytutu Prac Ręcznych.

1910 - Urodził się Bolesław Romanowski, komandor, dowódca walczących w II wojnie światowej polskich okrętów podwodnych „Jastrząb” i „Dzik”.

1931 - W katastrofie lotniczej w Warszawie zginął Zygmunt Puławski, konstruktor samolotowy, autor projektów myśliwców PZL.P1 i PZL.P6.

1932 - W Krakowie urodził się Andrzej Bursa, poeta, prozaik, dziennikarz, autor m.in. poematu „Luiza” i powieści „Zabicie ciotki”.

1943 - Powstała Krajowa Reprezentacja Polityczna (KRP) - organ reprezentujący w kraju główne siły polityczne Polski Podziemnej. 9 stycznia 1944 r. została przekształcona w Radę Jedności Narodowej.

1948 - W Warszawie ukazał się pierwszy numer tygodnika dla kobiet „Przyjaciółka”.

1954 – W pożarze w kopalni „Barbara-Wyzwolenie” w Chorzowie zginęło 82 górników.

1955 - Adam Harasiewicz zwyciężył w V Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina.

1960 - Premiera filmu Stanisława Różewicza „Miejsce na ziemi”.

1962 - Premiera filmu Tadeusza Chmielewskiego „Dwaj panowie N”.

1968 - W Warszawie urodził się Krzysztof Varga, pisarz, dziennikarz, krytyk literacki.

1972 - W Warszawie urodził się Piotr Adamczyk, aktor znany m.in. z ról w filmach „Chopin. Pragnienie miłości”, „Karol. Człowiek, który został papieżem” oraz „Karol. Papież, który pozostał człowiekiem”.

1973 - W Warszawie zmarł Jan Marcin Szancer, grafik, scenograf filmowy i teatralny, ilustrator książek, autor scenografii do filmów „Żołnierz królowej Madagaskaru”, „Panienka z okienka”, „Awantura o Basię”.

1979 – Inspirowana przez władze grupa studentów napadła na mieszkanie Jacka Kuronia, gdzie odbywał się wykład Uniwersytetu Latającego. Ciężko pobici zostali m.in. żona Jacka Kuronia – Grażyna oraz jego syn Maciej, a także Henryk Wujec, Seweryn Blumsztajn i Adam Michnik.

1980 - Protestując „przeciw zmowie milczenia wokół zbrodni w Katyniu, demoralizacji młodzieży i zniszczeniu rzemiosła” były żołnierz AK Walenty Badylak dokonał aktu samospalenia na Rynku Głównym w Krakowie.

1985 - W Warszawie zmarł Stanisław Rembek, pisarz, autor m.in. powieści „Wyrok na Franciszka Kłosa” i „W polu”.

2001 - W Warszawie zmarła Anna Micińska, historyczka literatury, eseistka, wybitna znawczyni i popularyzatorka twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza.

2010 - W Maisons-Laffitte zmarł Henryk Giedroyc, brat Jerzego Giedroycia, założyciela i redaktora paryskiej „Kultury”; przez blisko pół wieku - od 1952 do 2000 r. - należał do jego najbliższych współpracowników; ostatni dyrektor Instytutu Literackiego w Paryżu (2003-2010).

2020 – W Warszawie zmarł ksiądz Piotr Pawlukiewicz, duszpasterz, kaznodzieja i rekolekcjonista, dziennikarz mediów katolickich, kapelan kaplicy w Sejmie RP i duszpasterzem parlamentarzystów.

2021 – W Krakowie zmarł Adam Zagajewski, poeta i eseista, jeden z liderów literackiego pokolenia ’68, działacz opozycji antykomunistycznej.

22 marca

--------

1219 - Zmarł Henryk Kietlicz, arcybiskup gnieźnieński od 1199 r.; zwolennik reform gregoriańskich i uniezależnienia Kościoła od władzy świeckiej.

1585 - Urodził się Krzysztof Radziwiłł, od 1615 roku hetman polny litewski, od 1633 wojewoda wileński, od 1635 roku hetman wielki litewski, dowódca wojskowy w czasie wojen szwedzkich 1617-1629 oraz w wojnie smoleńskiej z Rosją.

1609 - W Krakowie urodził się przyszły król Polski Jan II Kazimierz Waza.

1786 - W Warszawie urodził się Joachim Lelewel, historyk, bibliograf, numizmatyk, działacz niepodległościowy, członek Rządu Narodowego w czasie powstania listopadowego.

1864 - W Wilnie powieszony został przez władze carskie Konstanty „Kastuś” Kalinowski, jeden z przywódców powstania styczniowego, komisarz Rządu Narodowego na Litwę.

1887 - Władze carskie aresztowały w Wilnie Józefa Piłsudskiego, a następnie przewiozły go do twierdzy pietropawłowskiej w Petersburgu. Powodem były jego związki z frakcją terrorystyczną tajnego ugrupowania „Narodna Wola”.

1891 - Urodził się Bogusław Miedziński, jeden z bliskich współpracowników Piłsudskiego – za rządów sanacji szef „Gazety Polskiej”, wicemarszałek Sejmu i marszałek Senatu.

1910 - Urodził się Stefan Janus, pilot, major WP i podpułkownik RAF, dowódca 315 dywizjonu myśliwskiego i 1 Polskiego Skrzydła Myśliwskiego (dywizjony 303, 316, 317).W 1943 r dostał się do niemieckiej woli i trafił do obozu jenieckiego w Żaganiu.

1925 - W Krakowie urodziła się Halina Mikołajska, aktorka teatralna i filmowa, pedagog, członek KSS KOR, znana m.in. z ról w filmach „Nikt nie woła”, „Drugi brzeg”, „Bilans kwartalny”; po 1976 represjonowana przez władze PRL, internowana w stanie wojennym.

1925 - W Łodzi odsłonięto Grób Nieznanego Żołnierza.

1925 - W Gniewie na Pomorzu urodził się Wojciech Ziembiński, działacz niepodległościowy, współzałożyciel Komitetu Obrony Robotników; od 1977 r. członek Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela; w czasie stanu wojennego aresztowany; w 1983 r. założyciel Kongresu Solidarności Narodu, przekształconego w 1989 r. w Stronnictwo Wierności Rzeczypospolitej - KSN; inicjator i przewodniczący Rady Fundacji Poległym i Pomordowanym na Wschodzie.

1925 - W Zakopanem otwarta została Wielka Krokiew, największa skocznia narciarska w Polsce.

1925 - Zmarł Julian Marchlewski, współorganizator SDKPiL (1893) i Związku Spartakusa w Niemczech (1916); od 1918 r. w Rosji sowieckiej, jeden z założycieli Międzynarodówki Komunistycznej; w czasie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. przewodniczący Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski w Białymstoku.

1928 - Rozporządzenie prezydenta RP o utworzeniu państwowego przedsiębiorstwa „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”.

1933 - W Dachau pod Monachium powstał pierwszy niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny; w ciągu 12 lat przez KL Dachau i jego podobozy przeszło łącznie ponad 200 tys. osób z całej okupowanej przez III Rzeszę Europy, w tym z Polski; do wyzwolenia obozu przez Amerykanów 29 kwietnia 1945 r. śmierć poniosło w nim - według danych muzeum Dachau - 41 500 osób.

1940 - Początek kilkudniowych zamieszek antyżydowskich na ulicach Warszawy; w czasie rozruchów inspirowanych przez Niemców rabowano żydowskie mieszkania, sklepy, bito przechodniów - Żydów.

1940 - W Warszawie urodziła się Ewa Łętowska, prawniczka, specjalistka w zakresie prawa cywilnego, profesor Instytutu Nauk Prawnych PAN; rzecznik praw obywatelskich (1987-1992), sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego (1999-2002) oraz Trybunału Konstytucyjnego (2002-2011).

1944 - W Itzehoe (Niemcy) urodził się Jerzy Janeczek, aktor teatralny i filmowy, odtwórca roli Witii Pawlaka w serii filmów Sylwestra Chęcińskiego „Sami swoi”, „Nie ma mocnych”, „Kochaj albo rzuć”.

1947 - W Warszawie ukazał się pierwszy numer „Słowa Powszechnego”, dziennika PAX.

1947 - W Warszawie urodził się Marek Bliziński, gitarzysta jazzowy, kompozytor; grał w zespołach m.in. Michała Urbaniaka, Jana Ptaszyna Wróblewskiego.

1950 - W Piotrkowie Trybunalskim urodził się Bogusław Wołoszański, dziennikarz, popularyzator historii, autor cyklu programów „Sensacje XX wieku”.

1951 - W Londynie zmarł gen. Tadeusz Ludwik Piskor, w latach 1926-1931 szef Sztabu Generalnego (od 1928 r. Sztabu Głównego); w czasie kampanii polskiej w 1939 r. dowódca Armii „Lublin”, w połowie września podporządkowano mu również Armię „Kraków”.

1951 - W Nowym Jorku zmarł Henryk Floyar-Rajchman, działacz niepodległościowy, polityk, dyplomata, major Wojska Polskiego, członek rządów Leona Kozłowskiego i Walerego Sławka, współorganizator ewakuacji rezerw złota Banku Polskiego w 1939 roku.

1951 - Sejm uchwalił ustawę o utworzeniu Wojskowej Akademii Technicznej oraz ustawę o utworzeniu Akademii Wojskowo-Politycznej.

1957 - W Warszawie urodził się Jacek Kaczmarski, poeta, pieśniarz, bard „Solidarności”, członek popularnego tria z Przemysławem Gintrowskim i Zbigniewem Łapińskim.

1957 - Sejm zatwierdził dekret o przywróceniu nazwy miastu Katowice i województwu katowickiemu; po śmierci Stalina w marcu 1953 r. Rada Państwa podjęła decyzję o przemianowaniu Katowic na Stalinogród.

1961 - W Inowrocławiu urodził się Robert Janowski, piosenkarz, aktor, prezenter telewizyjny.

1962 - W Warszawie urodziła się Katarzyna Figura, aktorka, znana m.in. z filmów „Pociąg do Hollywood”, „Kingsajz”, „Ajlawiu”.

1963 - Premiera filmu Jerzego Passendorfera „Zerwany most”.

1990 - Sejm przyjął ustawę o likwidacji Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa-Książka-Ruch”.

1991 – Sejm przyjął ustawę „Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych”, tworząc ramy prawne dla rynku kapitałowego w Polsce.

1995 - Premiera filmu „Faustyna” w reżyserii Jerzego Łukaszewicza.

1999 - Postała Fundacja ITAKA organizacja pozarządowa zajmująca się poszukiwaniem osób zaginionych.

2003 - W Warszawie zmarł Jakub Karpiński, socjolog, historyk, politolog, działacz opozycji antykomunistycznej, członek Towarzystwa Kursów Naukowych.

2005 - W Chicago zmarł Edward Moskal, prezes Kongresu Polonii Amerykańskiej w latach 1988-2005.

2010 - We Wrocławiu zmarł Ignacy Rutkiewicz, dziennikarz, w latach 1982-1990 redaktor naczelny miesięcznika „Odra”, w latach 1990-94 prezes Polskiej Agencji Prasowej, prezes Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich.

2014 - Zmarł Zbigniew Wójcik, historyk, badacz dziejów XVI-XVII w.; żołnierz Armii Krajowej.

2025 – Zmarła Danuta Olędzka, architekt, współautorka „Falowca” w Gdańsku – najdłuższego domu mieszkalnego w Polsce.

2025 – Zmarł prof. Łukasz Turski, fizyk związany z PAN, pomysłodawca i pierwszy przewodniczący rady programowej Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. (PAP)

jkrz/ dki/