Kalendarz rocznic od 2 do 8 lutego

2 lutego

--------

1260 – W trakcie drugiego najazdu na Polskę Tatarzy spalili Sandomierz.

1494 - Urodziła się Bona Sforza, królowa polska, żona Zygmunta I Starego i matka Zygmunta Augusta, ostatniego Jagiellona na polskim tronie.

1536 - Urodził się Piotr Skarga, jezuita, teolog, pisarz i kaznodzieja, autor „Żywotów świętych” i „Kazań sejmowych”.

1566 – W Łukowicy niedaleko Limanowej urodził się Michał Sędziwój, sławny alchemik pracujący dla króla Zygmunta III Wazy, ale głównie dla cesarzy: Rudolfa II i Ferdynanda II. Od tego ostatniego w uznaniu zasług otrzymał najbogatsze majątki w Księstwie Karniowskim na Śląsku. Uważany jest za odkrywcę tlenu, który nazywał ukrytym pokarmem życia.

1572 - Urodził się Maciej Łubieński, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1641 r. Po śmierci Władysława IV Wazy, a przed elekcją Jana Kazimierza w 1648 r. kierował państwem jako Interrex.

1676 - Na Wawelu odbyła się koronacja królewska Jana III Sobieskiego i jego żony Marii Kazimiery (Marysieńki).

1838 - Urodził się Konstanty Kalinowski, jeden z przywódców powstania styczniowego, komisarz Rządu Narodowego na Litwę; stracony przez władze carskie w Wilnie w 1864 r.

1863 - Urodziła się Maria Rodziewiczówna, powieściopisarka, autorka książek „Dewajtis”, „Wrzos”, „Czahary”, „Lato leśnych ludzi”.

1876 - Urodziła się Maria Koszutska „Wera Kostrzewa”, legendarna działaczka polskiej lewicy. Za caratu więziona w osławionym X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej i zesłana w okolice Archangielska. W 1906 r. zakładała PPS-Lewicę, a w 1918 r, Komunistyczną Partię Robotniczą Polski. Opowiadała się za niepodległością Polski, w końcu jednak wyjechała do ZSRR, gdzie padła ofiarą stalinowskiej czystki.

1883 - W Warszawie urodził się Tadeusz Zieliński, architekt, autor projektu Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, Instytutu Radowego i Chemicznego Instytutu Badawczego.

1896 - W Warszawie urodził się Kazimierz Kuratowski, matematyk, przedstawiciel warszawskiej szkoły matematycznej.

1901 - W Łodzi urodził się Kazimierz Krukowski, „Lopek”, aktor, konferansjer, reżyser, literat.

1902 - W Krakowie urodził się Szymon Datner, historyk; badał m.in. zbrodnie popełnione na Żydach podczas okupacji niemieckiej w Polsce.

1915 - W Cieszynie urodził się Karol Stryja, wieloletni dyrygent i szef Filharmonii Śląskiej w Katowicach, inicjator i dyrektor Międzynarodowego Konkursu Dyrygenckiego im. Grzegorza Fitelberga.

1917 - Urodził się Witold Łokuciewski, pilot, pułkownik Wojska Polskiego, major RAF, pilot dywizjonu 303, więzień stalagu Luft III w Żaganiu.

1919 - Urodził się Zbigniew Lengren, rysownik, satyryk, karykaturzysta, autor postaci Profesora Filutka.

1922 - W Paryżu wydano powieść „Ulisses” Jamesa Joyce'a; uznawana jest za arcydzieło światowej literatury.

1930 - Urodził się Krzysztof Chamiec, aktor; wystąpił m.in. w filmach „Panienka z okienka”, „Kierunek Berlin”, „Kazimierz Wielki”, „Strachy” i „Kamienne tablice”.

1930 - Rozpoczęła działalność rozgłośnia Polskiego Radia w Łodzi.

1939 - W holenderskiej stoczni Vlissingen podniesiono polską banderę wojenną na okręcie podwodnym ORP „Orzeł”.

1942 - W obozie zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem Niemcy zamordowali około 1200 Żydów z Sompolna.

1943 – Kapitulacja resztek armii feldmarszałka Paulusa w Stalingradzie – jeden z przełomowych momentów II wojny światowej.

1944 - W odwecie za zastrzelenie dowódcy SS i policji dystryktu warszawskiego gen. Franza Kutschery, Niemcy rozstrzelali w ruinach getta warszawskiego 200 osób, a na rogu ul. Chopina i Al. Ujazdowskich (w okolicach zamachu na Kutscherę) - 100.

1944 – W trakcie pacyfikacji sześciu wsi w powiecie janowskim Niemcy zamordowali ok. 800-1300 ich mieszkańców. Była to najbrutalniejsza taka akcja w trakcie okupacji niemieckiej.

1945 – Oddziały 1 Armii Wojska Polskiego (Berlinga) dotarły do bronionego przez Wehrmacht Wału Pomorskiego. W Podgajach walczący po stronie Niemców żołnierze Waffen-SS z Łotwy rozstrzelali (a według innej wersji spalili żywcem) wziętych do niewoli żołnierzy polskich.

1945 - We wsi Uście Zielone w okolicy Tarnopola żołnierze UPA zamordowali 133 osoby, przede wszystkim Polaków.

1946 - Specjalny sąd karny skazał na osiem lat więzienia biskupa gdańskiego Carla Marię Spletta (po odsiedzeniu całego wyroku został zmuszony do wyjazdu do RFN). W procesie część świadków, w tym księża zarzucali Splettowi działania wymierzone w Polaków, ale inni go bronili. Do śmierci (w 1964 r.) pozostał formalnie biskupem gdańskim.

1946 – Zbrodnia w Zaniach na Podlasiu, dokonana przez oddział Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (NZW) dowodzony przez Romualda Rajsa, ps. Bury. Ofiarami mordu, który miał charakter czystki etnicznej padło 26 prawosławnych Białorusinów.

1959 – Tragedia na Przełęczy Diatłowa – najsłynniejsze takie wydarzenie w dziejach wypraw górskich. W niewyjaśnionych okolicznościach w trakcie wyprawy na jeden ze szczytów Uralu zginęło 9 studentów (w większości z powodu hipotermii). Obrażenia u niektórych ofiar wskazywały na jakieś dramatyczne wypadki, a spekulacje na ten temat podsyciło utajnienie akt śledztwa.

1965 - W Warszawie zakończył się proces przeciwko uczestnikom tzw. afery mięsnej; były dyrektor Miejskiego Przedsiębiorstwa Handlu Mięsem Stanisław Wawrzecki został skazany na karę śmierci - wyrok wykonano.

1976 - W Warszawie zmarł Kazimierz Rudzki, aktor, reżyser, pedagog; znany m.in. z filmów „Eroica”, „Jak rozpętałem II wojnę światową” i serialu „Wojna domowa”.

1985 - W Zakopanem rozpoczął działalność Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza.

2000 - W Warszawie zmarł Jacek Janczarski, satyryk, autor popularnych słuchowisk radiowych „Kocham pana, panie Sułku” i - wspólnie z Maciejem Zembatym - „Rodziny Poszepszyńskich”.

2007 - Pałac Kultury i Nauki w Warszawie został wpisany do rejestru zabytków.

2021 – W Londynie w wieku prawie 98 lat zmarł Zbigniew Siemaszko, w czasie wojny żołnierz Armii Andersa, a później wieloletni współpracownik Jerzego Giedroycia i jego „Zeszytów historycznych”.

3 lutego

--------

1018 - Bolesław Chrobry ożenił się z Odą Miśnieńską, córką margrabiego miśnieńskiego Ekkeharda. Małżeństwo zawarto kilka dni po traktacie pokojowym w Budziszynie i miało charakter polityczny.

1735 - Urodził się Ignacy Krasicki, biskup warmiński i arcybiskup gnieźnieński, poeta, autor Bajek i poematu „Monachomachia”.

1809 – Urodził się Feliks Mendelssohn-Bartholdy, kompozytor, autor słynnego „Marszu weselnego”. To jego zasługą było ponowne odkrycie twórczości Jana Sebastiana Bacha.

1821 - W Warszawie zmarł płk Jan Leon Kozietulski, dowódca szwadronu szwoleżerów. Wsławił się brawurową szarżą 30 listopada 1808 r. pod Somosierrą. Okupione wysokimi stratami (57 zabitych i rannych w 125-osobowym oddziale) polskie zwycięstwo utorowało Napoleonowi drogę na Madryt.

1842 - W Warszawie zmarł Abraham Stern, wynalazca - samouk, konstruktor pierwszych mechanicznych maszyn liczących. Jego prawnukiem był Antoni Słonimski.

1845 – Urodził się Aleksander Puzyrewski, rosyjski wojskowy i autor historycznego opracowania o powstaniu listopadowym (ukazało się też po polsku pt. „Wojna polsko-rosyjska 1831”). W latach 1901-1904 był zastępcą dowódcy Warszawskiego Okręgu Wojskowego i spoczął na warszawskim cmentarzu prawosławnym.

1857 - W Londynie zmarł Stanisław Worcell, działacz polityczny, żołnierz powstania listopadowego, kawaler krzyża Virtuti Militari, członek Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, współzałożyciel Gromad Ludu Polskiego.

1862 lub 1863 - Urodził się ksiądz Józef Londzin, działacz polskich organizacji na Śląsku Cieszyńskim, a w II RP członek polskiej delegacji na konferencji pokojowej w Wersalu, poseł na Sejm i senator (z listy BBWR) i burmistrz Cieszyna.

1863 – Bitwa pod Węgrowem - jedna z pierwszych w powstaniu styczniowym. Udana dzięki atakowi polskich kosynierów na rosyjskie armaty. Cyprian Kamil Norwid przyrównał tę walkę do bitwy pod Termopilami.

1871 - We Lwowie urodził się Eugeniusz Romer, twórca nowoczesnej kartografii polskiej, autor Geograficzno-statystycznego atlasu Polski.

1874 – W apogeum Kulturkampfu władze niemieckie aresztowały abp. Mieczysława Ledóchowskiego – prymasa Polski i metropolitę gnieźnieńskiego i poznańskiego.

1893 - Zmarł Teofil Lenartowicz, etnograf, poeta, rzeźbiarz, autor poematów „Bitwa Racławicka” i „Wanda”.

1899 - W Krakowie zmarł Juliusz Kossak, malarz - batalista, autor takich obrazów jak „Sobieski pod Wiedniem” i „Bitwa pod Raszynem”, ulubionym jego tematem były konie.

1905 – Strajk szkolny w Kielcach – uczniowie gimnazjów (męskiego i żeńskiego) zażądali wprowadzenia lekcji w języku polskim. Po dwóch tygodniach władze rosyjskie się ugięły i częściowo spełniły te postulaty, co jednak nie zakończyło protestu.

1919 - W Paryżu podpisano polsko-czeską ugodę w sprawie Śląska Cieszyńskiego, wytyczono linię demarkacyjną, pozostawiając w granicach Czechosłowacji Zaolzie i Zagłębie Karwińskie.

1924 - W Waszyngtonie zmarł Woodrow Thomas Wilson, w latach 1913-1921 prezydent Stanów Zjednoczonych. Pod wpływem Ignacego Jana Paderewskiego w styczniu 1918 r. w swoich słynnych 14 punktach zawierających plan nowego porządku w Europie umieścił też postulat utworzenia niepodległego państwa polskiego.

1928 - W Warszawie urodził się Andrzej Szczypiorski, prozaik, publicysta; autor powieści „Msza za miasto Arras”. Wziął udział w Powstaniu Warszawskim, a po jego upadku był więźniem obozu w Sachsenhausen. W początkach PRL-u SB skłoniła go do donoszenia na własnego ojca, ale później związał się z opozycją demokratyczną, a na początku stanu wojennego został internowany.

1940 – W ramach akcji „T4” (mordowania osób niepełnosprawnych) Niemcy rozpoczęli eksterminację pacjentów szpitala psychiatrycznego w Gostyninie.

1942 - W Londynie pod przewodnictwem Stanisława Grabskiego reaktywowana została Rada Narodowa - polski parlament emigracyjny.

1944 - Przebywający w opactwie Hautecombe we Francji prymas Polski kard. August Hlond został aresztowany przez gestapo, a następnie przewieziony do Paryża; po dwóch miesiącach uwolniły go wojska amerykańskie.

1947 – Sąd wojskowy w Warszawie ogłosił wyroki w procesie I Zarządu WiN (Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość). Głównym oskarżonym był prezes tej organizacji płk Jan Rzepecki. Skazany na 8 lat więzienia, ale dwa dni później został ułaskawiony przez prezydenta Bolesława Bieruta.

1959 - Do Polski powróciła część skarbów dziedzictwa narodowego, wywiezionych w 1939 r. i zdeponowanych w Kanadzie; wśród nich Szczerbiec - miecz koronacyjny królów polskich.

1962 - Władze zamknęły Klub Krzywego Koła - krytyczny wobec działań władz PRL-u klub dyskusyjny, należeli do niego m.in. Władysław Bartoszewski, Stefan Kisielewski, Leszek Kołakowski, Maria i Stanisław Ossowscy, Karol Modzelewski, Adam Michnik, Jacek Kuroń.

1966 – Pierwsze w historii lądowanie statku kosmicznego na Księżycu. Udało się to wystrzelonej przez ZSRR bezzałogowej sondzie Łuna 9.

1969 - W Nowym Jorku zmarł płk Adam Koc, jedna z najbardziej wpływowych osób w obozie sanacji - redaktor naczelny „Gazety Polskiej”, szef Obozu Zjednoczenia Narodowego i komendant Związku Legionistów Polskich. We wrześniu 1939 r. organizował ewakuację na Zachód złota Banku Polskiego.

1978 – Zmarł Adolf Berman, w czasie II wojny światowej działacz Żegoty i dyrektor organizacji, która się opiekowała dziećmi w warszawskim getcie. Ocalił notatki Emanuela Ringelbluma i przekazał na Zachód wiadomości o powstaniu w getcie. Po wojnie był przewodniczącym Centralnego Komitetu Żydów Polskich, a w 1950 r. wyemigrował do Izraela (choć jego brat, Jakub był jedną z najważniejszych osób w otoczeniu Bieruta).

1982 - Przed Sądem Marynarki Wojennej w Gdyni zapadły wyroki w procesie osób oskarżonych o zorganizowanie strajku w Wyższej Szkole Morskiej w pierwszych dniach stanu wojennego. Najwyższy wyrok – 10 lat więzienia – dostała wiceszefowa „Solidarności” w WSM Ewa Kubasiewicz. Wyszła na wolność w lipcu 1983 r. na mocy amnestii.

1987 - Artur Hajzer i Jerzy Kukuczka dokonali pierwszego zimowego wejścia na ośmiotysięcznik Annapurna.

1997 – Zmarł Bohumil Hrabal, autor „Pociągów pod specjalnym nadzorem”, po inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację objęty przez władze zakazem publikacji.

2001 - Powołano Narodowy Instytut Fryderyka Chopina w Warszawie.

2002 - W Warszawie zmarł Arnold Mostowicz, lekarz, dziennikarz, pisarz, redaktor „Szpilek”; w czasie II wojny światowej kronikarz łódzkiego getta, więzień KL Auschwitz i innych niemieckich obozów koncentracyjnych.

2006 - W Paryżu zmarł Walerian Borowczyk, reżyser filmów fabularnych i animowanych, plastyk, pisarz. Wyreżyserował m.in. „Dzieje grzechu”, „Bestię”, „Heroiny zła”.

2012 - W Krakowie zmarł Andrzej Szczeklik, lekarz, rektor Akademii Medycznej w Krakowie, członek papieskiej Akademii Nauk, autor wielu publikacji naukowych i popularyzatorskich, m.in. „Kore - O chorych, chorobach i poszukiwaniu duszy medycyny”.

2014 – Weszła w życie przygotowana przez rząd premiera Donalda Tuska ustawa o zmianach w systemie emerytalnym na mocy której przekazano do ZUS skarbowe papiery wartościowe posiadane przez Otwarte Fundusze Emerytalne, a następnie je umorzono.

2022 – W Warszawie zmarł Jarosław Marek Rymkiewicz, poeta, eseista, dramaturg.

2023 – Zmarł Augustyn Dyrda – autor wielu rzeźb plenerowych stojących w Parku Śląskim w Chorzowie, a także pomnika „Bohaterom Czerwonych Sztandarów” w Dąbrowie Górniczej. Mieszkańcy miasta nie pozwolili go po 1989 r. zburzyć i zadedykowali Jimiemu Hendrixowi.

4 lutego

--------

1339 - W Warszawie przed trybunałem papieskim rozpoczął się proces polsko-krzyżacki dotyczący spornych terytoriów.

1454 - Związek Pruski wypowiedział posłuszeństwo Zakonowi Krzyżackiemu.

1505 - Urodził się Mikołaj Rej, ojciec literatury polskiej, autor „Fraszek”, „Żywota człowieka poczciwego” i „Krótkiej rozprawy między trzema osobami: Panem, Wójtem a Plebanem”. Po przejściu na kalwinizm nazwany przez katolików szatanem, został umieszczony w pierwszym w Polsce Indeksie Ksiąg Zakazanych.

1515 - Urodził się Mikołaj „Czarny” Radziwiłł, twórca potęgi tego rodu (m.in. przez zaaranżowane małżeństwo Barbary Radziwiłłówny z królem Zygmuntem Augustem), wyznawca i propagator arianizmu.

1746 - Urodził się Tadeusz Kościuszko, najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej w powstaniu w 1794 r., które do historii przeszło jako insurekcja kościuszkowska. Wcześniej walczył w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

1866 - Urodził się Władysław Podkowiński, malarz, autor obrazu „Szał uniesień”.

1921 - Sejm RP ustanowił Order Odrodzenia Polski (Polonia Restituta), a Order Orła Białego odnowił jako najwyższe odznaczenie państwowe.

1927 - W Warszawie zmarł Józef Pius Dziekoński, architekt, projektant wielu neogotyckich kościołów m.in. Najświętszego Zbawiciela w Warszawie, Świętej Rodziny na Krupówkach w Zakopanem, bazyliki w Radomiu i katedr: Wniebowzięcia NPM w Białymstoku oraz św. Floriana na warszawskiej Pradze.

1929 – Polska ratyfikowała protokół genewski o zakazie stosowania broni chemicznej.

1933 - W Warszawie urodziła się Maria Chwalibóg, aktorka teatralna i filmowa, znana z filmów „Matka Joanna od aniołów” i „Kobieta samotna”.

1938 - W Krakowie zmarł Karol Hubert Rostworowski, dramatopisarz, poeta, publicysta; zwolennik Obozu Wielkiej Polski i Stronnictwa Narodowego; autor sztuk teatralnych „Judasz z Kariothu” i „Niespodzianka”.

1938 - Urodził się Zygmunt Malanowicz, aktor znany z filmów „Nóż w wodzie”, „Polowanie na muchy”, „Jarosław Dąbrowski”, „Tulipany”.

1943 - Urodziła się Wanda Rutkiewicz, himalaistka, zdobywczyni ośmiu z 14 ośmiotysięczników (w tym Mount Everestu jako pierwsza Europejka). Zaginęła podczas próby zdobycia Kanczendzongi (trzeciego najwyższego szczytu na Ziemi), jej ciała nie odnaleziono.

1944 - Urodził się Stefan Niesiołowski, w PRL-u działacz opozycji demokratycznej. W 1968 r. zrzucił z Rysów tablicę poświęconą Leninowi, w 1970 r. chciał podpalić jego muzeum w Poroninie i trafił do więzienia pod zarzutem przygotowywania obalenia ustroju. Działał w Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela oraz w „Solidarności”, w stanie wojennym był internowany. W III RP z krótkimi przerwami do 2019 r. był posłem i senatorem.

1945 - W Jałcie rozpoczęła się konferencja „Wielkiej Trójki”, w której wzięli udział Winston Churchill, Franklin D. Roosevelt i Józef Stalin; w wyniku ich ustaleń Polska po wojnie znalazła się w strefie wpływów ZSRR.

1945 - W Krakowie ukazał się pierwszy numer „Dziennika Polskiego”.

1949 - Sejm powołał Fundusz Wczasów Pracowniczych (FWP).

1950 - Zmarł Jan Bułhak, artysta fotograf, teoretyk, krytyk i publicysta, określanym mianem „ojca polskiej fotografii”.

1952 - W Warszawie urodził się Andrzej Strzelecki, reżyser, aktor, satyryk, wieloletni dyrektor teatru Rampa.

1956 - W Paryżu zmarł Ksawery Tartakower, szachista, sześciokrotny reprezentant Polski na olimpiadach szachowych, członek „złotej” drużyny polskiej na olimpiadzie w 1930 roku; od II wojny światowej pozostawał na emigracji.

1968 - W Chorzowie urodził się Grzegorz Jarzyna, reżyser teatralny i operowy.

2008 - W Warszawie zmarł Stefan Meller, historyk (znawca dziejów Francji) i dyplomata. Był ambasadorem we Francji i Rosji oraz ministrem spraw zagranicznych (2005-2006).

2009 - W Warszawie zmarł Witold Zalewski, pisarz, w PRL-u napisał powieści socrealistyczne „Traktory zdobędą wiosnę” i „Urodzaj”; wcześniej należał do AK i walczył w Powstaniu Warszawskim.

2018 – W Warszawie zmarł Wojciech Pokora, aktor - Żorż Ponimirski w serialu „Kariera Nikodema Dyzmy” oraz docent Zenobiusz Furman w serialu „Alternatywy 4”.

2022 – W Warszawie zmarł prof. Jerzy Osiatyński, ekonomista, minister finansów (1992-1993) i doradca prezydenta Bronisława Komorowskiego, członek Rady Polityki Pieniężnej (2013-2019).

5 lutego

--------

1752 - Marszałek wielki koronny Franciszek Bieliński powołał w Ostrowie Wielkopolskim pierwszą zawodową straż pożarną na ziemiach polskich.

1862 - Urodził się Aleksander Kakowski, arcybiskup metropolita warszawski w latach 1913-1938.

1866 - Urodził się Ignacy Chrzanowski, historyk literatury, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor „Historii literatury niepodległej Polski”; zmarł w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen w 1940 r.

1893 - W Krakowie urodził się Roman Ingarden, filozof, twórca krakowskiej szkoły filozoficznej, członek PAN, wieloletni wykładowca i profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

1905 - W Warszawie powstała Organizacja Bojowa PPS.

1909 - W Łodzi urodziła się Grażyna Bacewicz, kompozytorka i wybitna skrzypaczka.

1917 - W Chochołowie urodził się Stanisław Frączysty, kurier tatrzański, żołnierz AK, więzień niemieckich obozów koncentracyjnych Auschwitz i Buchenwald.

1930 - Urodziła się Kalina Jędrusik, aktorka znana z ról w m.in. filmach „Upał”, „Ziemia obiecana”. Była też piosenkarką i wylansowała przeboje: „Bo we mnie jest seks”, „Do ciebie szłam”, „Mój pierwszy bal”.

1931 - We Lwowie urodziła się Krystyna Radzikowska, arcymistrzyni szachowa, 9-krotna mistrzyni Polski, uczestniczka pięciu olimpiad szachowych.

1937 - Wicepremier Eugeniusz Kwiatkowski przedstawił w Sejmie plan budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego.

1943 - Początek akcji likwidacyjnej w getcie białostockim; w ciągu ośmiu dni hitlerowcy wywieźli do obozu zagłady w Treblince 10 tys. ludzi, a 2 tys. zamordowali na miejscu.

1945 - Urodził się Leszek Mądzik, scenograf, reżyser; założyciel i kierownik Sceny Plastycznej KUL; do jego najważniejszych spektakli należą m.in. „Kir”, „Powłoki”, „Źródło”, „Pętanie”, „Wędrowne”, ”Wrota”.

1947 - Sejm wybrał Bolesława Bieruta na prezydenta RP.

1956 - Urodził się Krzysztof Tyniec, aktor, znany m.in. z telewizyjnego kabaretu Olgi Lipińskiej, także z seriali „Boża podszewka”, „Daleko od noszy”.

1960 – Dokonano oblotu samolotu szkolno-treningowego PZL TS-11 Iskra.

1985 - Z Paryża do Warszawy przyleciał szef tamtejszego Biura NSZZ „Solidarność” Seweryn Blumsztajn. Na lotnisku unieważniono mu paszport i nakazano natychmiastowy powrót do Francji.

1990 - Premiera filmu „Marcowe migdały” w reżyserii Radosława Piwowarskiego.

2005 - W Warszawie zmarła Michalina Wisłocka, ginekolog, cytolog i seksuolog, autorka pierwszych polskich popularnonaukowych książek dotyczących seksuologii, w tym poradnika „Sztuka kochania”, którego nakład liczył w sumie 7 mln egzemplarzy.

2008 - W Warszawie zmarł Hubert Drapella, scenarzysta i reżyser, autor serialu „Pan Samochodzik i templariusze”. W czasie II wojny światowej należał do harcerskiego batalionu „Parasol” i wziął udział w Powstaniu Warszawskim.

2016 - W Warszawie zmarła Maria Stypułkowska-Chojecka „Kama” - łączniczka i wywiadowca batalionu „Parasol” Armii Krajowej, uczestniczka wielu akcji zbrojnych AK, w tym udanego ataku na niemieckiego zbrodniarza Franza Kutscherę, dowódcę SS i policji w dystrykcie warszawskim; uczestniczka Powstania Warszawskiego.

2020 – W Los Angeles zmarł Kirk Douglas, wybitny amerykański aktor, legenda złotej ery Hollywood, znany z takich filmów jak „Spartakus”, „Ostatni zachód słońca”, „Układ”, „Był sobie łajdak” oraz „Pasja życia”. Był potomkiem polskich Żydów z Kresów dawnej Rzeczypospolitej.

2021 – W Warszawie zmarł Wojciech Burszta, antropolog, kulturoznawca, eseista i krytyk kultury. Zajmował się badaniami z kręgu antropologii współczesności i kulturoznawstwa.

6 lutego

--------

1582 – Wojska polskie pod wodzą Stefana Batorego zakończyły nieudane oblężenie Pskowa.

1633 - Na Wawelu odbyła się koronacja Władysława IV na króla Polski.

1863 – Największa bitwa powstania styczniowego pod Siemiatyczami, zakończyła się zwycięstwem wojsk rosyjskich i spaleniem miasta.

1880 - Urodził się Michał Sokolnicki, historyk, działacz PPS, bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego, już w czasie I wojny światowej nazywany jego ministrem spraw zagranicznych, reprezentował go też na konferencji pokojowej w Wersalu. Był ostatnim ambasadorem (do 1945 r.) II RP w Turcji.

1884 - W Warszawie urodził się Jerzy Leszczyński, aktor teatralny i filmowy, reżyser, znany m.in. z filmów „Cud nad Wisłą”, „Szpieg w masce”, „Halka” i roli doktora Białka w filmie Aleksandra Forda „Ulica Graniczna”.

1888 - W Warszawie urodził się Romuald Gutt, architekt, profesor ASP i Politechniki Warszawskiej, przedstawiciel nurtu modernistycznego, autor m.in. projektu gmachu Głównego Urzędu Statystycznego w Warszawie.

1894 - W Pradze urodziła się Maria Czapska, historyczka literatury, eseistka, działaczka Rady Pomocy Żydom „Żegota”, współpracowniczka paryskiej „Kultury”.

1897 – Działalność zainaugurował Teatr Zagłębia w Sosnowcu.

1905 - Urodził się Władysław Gomułka, I sekretarz KC PZPR w latach 1956-1970. Doszedł do władzy na fali destalinizacji, a stracił ją po krwawym stłumieniu robotniczych protestów na Wybrzeżu.

1911 - Urodził się Ronald Reagan, prezydent USA w latach 1981-1989, uważany za jednego z głównych sprawców porażki ZSRR w Zimnej Wojnie.

1915 - Urodziła się Danuta Szaflarska, gwiazda polskiego kina od filmów „Zakazane piosenki” (w 1946 r.) i „Skarb” (dwa lata później). Grała też w teatrze u takich reżyserów jak Erwin Axer i Kazimierz Dejmek, a po raz ostatni wystąpiła na scenie w wieku 101 lat (na dwa miesiące przed śmiercią) w warszawskim Teatrze Rozmaitości.

1922 - Urodził się Witold Kieżun, jeden z bohaterów Powstania Warszawskiego. Wsławił się podczas ataku na Pocztę Główną, biorąc w pojedynkę do niewoli 14 żołnierzy niemieckich. Po wojnie wywieziony przez NKWD do środkowej Azji. Po powrocie do Polski skończył prawo na UJ i został cenionym teoretykiem zarządzania, dochodząc do tytułu profesora nauk ekonomicznych.

1929 - W Warszawie urodził się prof. Jerzy Szacki, socjolog, autor „Historii myśli socjologicznej”.

1931 - W Warszawie urodził się Wiesław Górnicki, dziennikarz, pisarz; w latach 1981-90 bliski współpracownik gen. Wojciecha Jaruzelskiego, autor jego przemówienia wygłoszonego w chwili rozpoczęcia stanu wojennego.

1937 - W Warszawie urodził się Wiesław Ochman, śpiewak operowy, tenor; występował m.in. w mediolańskiej La Scali, Metropolitan Opera w Nowym Jorku, operach w Barcelonie, Paryżu, Rzymie.

1940 - Zaprezentowany został tzw. plan Pabsta przewidujący zburzenie większości zabudowy Warszawy i utworzenie wokół centrum modelowego osiedla dla Niemców.

1945 – W Katowicach ukazało się pierwsze wydanie „Dziennika Zachodniego”.

1945 - W Białymstoku urodził się Wiktor Osiatyński, prawnik, specjalista prawa konstytucyjnego oraz historii doktryn politycznych i prawnych, działacz Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, pisarz i wykładowca.

1947 - Józef Cyrankiewicz po raz pierwszy został premierem i zajmował to stanowisko z krótką przerwą do 1970 r.

1949 - Urodzili się Kazimierz i Józef Lipieniowie, bracia bliźniacy, zapaśnicy, wielokrotni medaliści mistrzostw świata, Europy i igrzysk olimpijskich.

1956 - Emisja premierowego spektaklu w telewizyjnym Teatrze Sensacji „Kobra”.

1968 – Pod zarzutem „rozpowszechniania opracowań szkodliwych dla interesów państwa” sąd w Warszawie skazał na trzy lata więzienia poetę Janusza Szpotańskiego. Jego sztukę „Cisi i gęgacze, czyli Bal u Prezydenta” powszechnie odebrano jako pamflet na Władysława Gomułkę.

1969 - Pierwszym kawalerem Orderu Uśmiechu został poznański chirurg-ortopeda dr Wiktor Dega.

1971 - Początek VIII Plenum KC PZPR, w czasie którego oceniano „wydarzenia grudniowe” oraz usunięto z KC Władysława Gomułkę, Zenona Kliszkę i Bolesława Jaszczuka.

1976 - Urząd Rady Ministrów wydał rozporządzenie o możliwości tworzenia polskich przedstawicielstw firm zagranicznych z udziałem kapitału polonijnego.

1982 - Premiera serialu „Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy”.

1989 - W Warszawie, w Pałacu Namiestnikowskim, rozpoczęły się obrady Okrągłego Stołu.

2020 – Zmarł Romuald Lipko, kompozytor wielu przebojów muzyki rozrywkowej, współtwórca zespołu Budka Suflera.

2021 – W Warszawie zmarł Krzysztof Kowalewski, jeden z najbardziej popularnych polskich aktorów, odtwórca słynnych ról filmowych w „Nie ma róży bez ognia” i „Brunet wieczorową porą”, a także tytułowy bohater radiowej audycji „Kocham Pana, Panie Sułku”. Był aktorem teatrów: Klasycznego, Dramatycznego, Polskiego, Studenckiego Teatru Satyryków, Rozmaitości, Kwadrat oraz Teatru Współczesnego w Warszawie.

7 lutego

--------

1320 - Zmarł Jan Muskata, biskup krakowski, przeciwnik księcia Władysława Łokietka.

1422 – Król Władysław II Jagiełło poślubił swą czwartą i ostatnią żonę, księżniczkę Zofię Holszańską.

1807 - Pod Pruską Iławą (dziś Bagrationowsk niedaleko Królewca) rozpoczęła się dwudniowa bitwa pomiędzy Napoleonem a wojskami rosyjskimi. Obie strony poniosły olbrzymie straty, Rosjanie się wycofali, ale nie zostali rozgromieni.

1816 - W Warszawie urodził się Józef Bohdan Dziekoński, pisarz epoki romantyzmu, związany z Cyganerią Warszawską, autor powieści „Sędziwoj”.

1831 - Sejm Królestwa Polskiego przyjął uchwałę o barwach narodowych, które „stanowić będą kolory herbu Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, to jest kolor biały z czerwonym”.

1867 - We Lwowie powstało Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” o charakterze sportowo-wychowawczym; przed I wojną światową rozwinęło przede wszystkim w Galicji działalność paramilitarną, tworząc w 1912 r. Polowe Drużyny Sokole.

1877 - Urodził się Feliks Nowowiejski, kompozytor, dyrygent, organista i pedagog; autor melodii do wiersza Marii Konopnickiej „Rota”.

1883 - W Krakowie zmarł prof. Józef Szujski, współtwórca krakowskiej szkoły historycznej, publicysta, polityk, jeden z przywódców krakowskich konserwatystów - stańczyków; był posłem na galicyjski Sejm Krajowy oraz posłem do austriackiej Rady Państwa.

1907 - Urodził się Walenty Szwajcer, nauczyciel, który w 1933 r. odkrył szczątki osady w Biskupinie.

1908 - Na warszawskiej Woli uruchomiono Elektrownię Tramwajów Miejskich. Jej budynek od 2004 r. jest siedzibą Muzeum Powstania Warszawskiego.

1909 - W Warszawie urodziła się Anna Świrszczyńska, poetka, pisarka, sanitariuszka w Powstaniu Warszawskim, autorka wielu tomików poetyckich, m.in. „Budowałam barykadę”, dramatów „Orfeusz” oraz powieści dla młodzieży „Arkona, gród Świętowita”.

1919 - Powołana została Najwyższa Izba Kontroli, jej pierwszym prezesem został Józef Higersberger.

1919 - Dekretem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego powołana została Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej.

1921 - Urodził się Stanisław Lenartowicz, reżyser i scenarzysta, autor komedii „Giuseppe w Warszawie” (ze Zbigniewem Cybulskim w roli głównej). Wcześniej, w czasie wojny był żołnierzem Wileńskiej Brygady AK i w sierpniu 1944 r. został deportowany do łagru w Kałudze, skąd jednak po kilkunastu miesiącach udało się mu wrócić.

1939 - W Warszawie urodziła się Ewa Krzyżewska, aktorka, znana m.in. z filmów „Popiół i diament”, „Zbrodniarz i panna”, „Zazdrość i medycyna”.

1939 – Do portu wojennego w Gdyni przypłynął zbudowany w holenderskiej stoczni okręt podwodny ORP „Orzeł”.

1943 - W Warszawie zmarł Władysław Sołtan, prawnik, polityk, wojewoda warszawski, prezes Polskiej Macierzy Szkolnej.

1944 - W Krakowie urodził się Antoni Wit, jeden z najlepszych polskich dyrygentów; w latach 1983-2000 dyrektor Narodowej Orkiestry Polskiego Radia w Katowicach, od 2002 do 2013 r. takie samo stanowisko zajmował w Filharmonii Narodowej.

1949 - Ukazał się pierwszy numer czasopisma „Świat Młodych”.

1960 - Urodziła się Urszula Kasprzak, piosenkarka, znana pod pseudonimem Urszula; wykonawczyni takich przebojów jak: „Dmuchawce, latawce, wiatr”, „Malinowy król”, „Baw mnie” oraz nowej wersji „Konika na biegunach”.

1969 - Urodziła się Renata Dancewicz, aktorka, znana m.in. z filmów „ Samowolka”, „Diabelska edukacja”, „Deborah” i „Pułkownik Kwiatkowski” oraz serialu „Ekstradycja”.

1973 - Zjednoczenie młodzieżowych organizacji w Federację Socjalistycznych Związków Młodzieży Polskiej.

1979 - Zmarł Josef Mengele, jeden z największych niemieckich zbrodniarzy wojennych. W KL Auschwitz jako lekarz był odpowiedzialny za odpowiedzialny za okrutne eksperymenty medyczne i wysyłanie więźniów do komór gazowych. Nigdy nie został osądzony, bo z pomocą jednego z biskupów uciekł do Argentyny, a później ukrył się w Brazylii.

1984 - W pobliżu wsi Sławęcin w niejasnych do dziś okolicznościach został zamordowany Piotr Bartoszcze, represjonowany przez SB działacz chłopski, zaangażowany w tworzenie NSZZ „Solidarność” Rolników Indywidualnych.

1985 - W Toruniu zapadł wyrok w procesie sprawców porwania i zamordowania księdza Jerzego Popiełuszki: kpt. Grzegorz Piotrowski i płk Adam Pietruszka zostali skazani na 25 lat, por. Leszek Pękala na 15 lat, por. Waldemar Chmielewski na 14 lat pozbawienia wolności.

1987 - W Warszawie zmarł Czesław Wołłejko, aktor, znany m.in. z filmów „Młodość Chopina”, „Szczęściarz Antoni”, „Kopernik”, „Zaklęte rewiry” oraz wielu ról teatralnych.

1992 - W Maastricht w Holandii podpisany został traktat o Unii Europejskiej; dokument wszedł w życie 1 listopada 1993 r.

1994 - W Warszawie zmarł Witold Lutosławski, kompozytor, dyrygent, jeden z najwybitniejszych kompozytorów polskich XX wieku.

2002 – Urząd Ochrony Państwa zatrzymał prezesa PKN Orlen Andrzeja Modrzejewskiego, co zapoczątkowało tzw. aferę Orlenu.

2007 - W Warszawie zmarła Teresa Pągowska, malarka, autorka cykli: „Dni”, „Przemoc”, „Wnętrza zamknięte” i „Figury magiczne”.

2019 - W Warszawie zmarł Jan Olszewski, w PRL-u adwokat – obrońca opozycjonistów w procesach politycznych. Uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu, przez pół roku (do 5 czerwca 1992 r.) był premierem, działał w Porozumieniu Centrum, powołał Ruch Odbudowy Polski, został też sędzią Trybunału Stanu. Prezydent Lech Kaczyński nadał mu Order Orła Białego.

2022 – Zmarł Zbigniew Namysłowski, jeden z najbardziej znanych polskich muzyków jazzowych, wybitny saksofonista, kompozytor, aranżer i lider kilku zespołów. Współpracował m.in. z Krzysztofem Komedą, Czesławem Niemenem, Władysławem Sendeckim, Michałem Urbaniakiem, Januszem Muniakiem, Krzysztofem Herdzinem i Leszkiem Możdżerem.

8 lutego

--------

1296 - W pobliżu Rogoźna został zamordowany Przemysł II. Był królem Polski, ale pod jego kontrolą znajdowały się tylko Wielkopolska i Pomorze Gdańskie.

1454 - Komtur krzyżacki Albrecht Kelb poddał zamek w Toruniu oblegającym go mieszczanom, który zagrozili zburzeniem warowni.

1725 – Zmarł car Piotr I Wielki. Był twórcą potęgi Rosji, m.in. kosztem Polski, do której wprowadził wojsko i narzucił nieformalny protektorat.

1787 - Urodził się gen. Jan Skrzynecki, naczelny wódz w powstaniu listopadowym, obwiniany o brak wiary w zwycięstwo, złe decyzje i kunktatorstwo. Lepiej oceniany jako żołnierz i dowódca frontowy – wsławił się np. pod Olszynką Grochowską, a wcześniej w wyprawie Napoleona na Moskwę i bitwie pod Borodino.

1813 – Po klęsce Napoleona w wyprawie na Moskwę wojska rosyjskie zajęły Warszawę.

1813 - Zmarł Tadeusz Czacki, uczony, współzałożyciel Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie, założyciel Liceum Krzemienieckiego.

1860 - Urodził się Wojciech Trąmpczyński, prawnik i polityk związany z Narodową Demokracją, w II RP marszałek Sejmu (1919-22) i marszałek Senatu (1922-27).

1863 - W Petersburgu zawarty został rosyjsko-pruski układ dotyczący współpracy obu państw w zwalczaniu powstania w Królestwie Polskim, tzw. konwencja Alvenslebena.

1867 - W wyniku przeprowadzonej reformy konstytucyjnej ustanowiona została dualistyczna monarchia Austro-Węgier.

1876 - Urodził się Jan August Kisielewski, satyryk, dramatopisarz, krytyk teatralny; twórca Młodej Polski; zasłynął jako autor „Karykatur”, „W sieci”.

1888 - We Włocławku urodził się Jan Nagórski, pilot, lotnik polarny, inżynier.

1902 - W Odessie urodziła się Zofia Solarzowa (z domu Michałowska), działaczka społeczna i ludowa, organizatorka uniwersytetów ludowych.

1909 - W lawinie schodzącej z Małego Kościelca zginął Mieczysław Karłowicz, kompozytor i dyrygent, a także świetny taternik, miłośnik Tatr i propagator narciarstwa.

1919 - Dekret Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego o powstaniu Pocztowej Kasy Oszczędności.

1920 - W Wolnym Mieście Gdańsku Maciej Biesiadecki został pierwszym komisarzem generalnym RP.

1922 - W Warszawie urodził się Tadeusz Gajcy, poeta, dramatopisarz, prozaik, współzałożyciel i redaktor konspiracyjnego pisma „Sztuka i Naród”; żołnierz AK, zginął w Powstaniu Warszawskim.

1930 - W Łodzi urodziła się Barbara Hesse-Bukowska, pianistka, pedagog, laureatka II nagrody na Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w 1949 roku.

1931 - W Bydgoszczy urodził się Bohdan Butenko, plastyk, grafik, ilustrator książek dla dzieci, autor komiksów.

1932 - Opatentowano pistolet Vis.

1935 - Premiera filmu „Antek policmajster” w reżyserii Michała Waszyńskiego.

1940 - Na skutek nacisków międzynarodowych władze niemieckie zwolniły z obozów koncentracyjnych 102 profesorów i wykładowców krakowskich uczelni aresztowanych w listopadzie 1939 r. w ramach Sonderaktion Krakau.

1940 - Ukazało się niemieckie zarządzenie dotyczące utworzenia w Łodzi getta.

1940 - W Wilnie urodził się Bohdan Paczyński, astronom i astrofizyk; w swoich badaniach zajmował się głównie teorią ewolucji gwiazd; profesor Princeton University w Stanach Zjednoczonych.

1945 - Wojska 1 Frontu Ukraińskiego pod dowództwem marszałka Iwana Koniewa rozpoczęły tzw. operację dolnośląską.

1945 – Zbrodnia UPA we wsi Hleszczawa i chutorze Stadnica niedaleko Tarnopola. Zabitych zostało co najmniej 56 polskich mieszkańców tych miejscowości.

1945 – Zbrodnia we wsi Iskań niedaleko Przemyśla. Zabitych zostało 15 ukraińskich mieszkańców tej miejscowości (kobiety i dzieci). Napadu dokonał prawdopodobnie polski oddział Romana Kisiela „Sępa”, który później działał w ZBOWiD i został współpracownikiem SB.

1951 – W więzieniu na Mokotowie odbyła się egzekucja czterech skazanych przez warszawski sąd byłych członków dowództwa Okręgu Wileńskiego AK. Straceni zostali Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”, Antoni Olechnowicz, Henryk Borowski i Lucjan Minkiewicz.

1953 – Członkowie krakowskiego oddziału Związku Literatów Polskich w rezolucji potępili księży krakowskiej kurii skazanych pod sfingowanymi zarzutami za szpiegostwo. Podpisy złożyli m.in. Jan Błoński, Karol Bunsch, Julian Przyboś, Sławomir Mrożek i Wisława Szymborska. Podobne deklaracje w tej sprawie powstały też m.in. na KUL-u i Wydziale Teologii UJ.

1954 - W Warszawie zmarł Jan Maklakiewicz, kompozytor i dyrygent. Przed wojną był też organistą w warszawskim kościele Św. Krzyża (i prowadził tam chór), a po 1945 r. został dyrektorem filharmonii – najpierw krakowskiej, a potem Narodowej w Warszawie.

1957 - W Nowym Jorku podpisano polsko-japoński układ o zakończeniu stanu wojny i nawiązaniu stosunków dyplomatycznych.

1958 - W Krakowie zmarł Zbigniew Pronaszko, malarz, rzeźbiarz, scenograf; współzałożyciel grupy artystycznej Ekspresjoniści Polscy, która następnie została przemianowana na Formistów.

1969 - Zapadły wyroki w procesie oskarżonych o udział w protestach w Marcu '68: Adam Michnik został skazany na trzy lata więzienia, Barbara Toruńczyk i Henryk Szlajfer na dwa lata, a Wiktor Górny na 20 miesięcy.

1982 – Po prawie dwóch miesiącach przerwy spowodowanej wprowadzeniem stanu wojennego wznowiono zajęcia na wyższych uczelniach.

1987 - Zmarła Bronisława Wajs, „Papusza”, poetka romska, której twórczość odkrył i spopularyzował Jerzy Ficowski; autorka tomików „Pieśni Papuszy”, „Lesie, mój ojcze”.

1995 - We Fryburgu zmarł Józef Maria Bocheński, filozof, dominikanin, sowietolog; ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej i w kampanii wrześniowej, a także uczestnik bitwy pod Monte Cassino.

2010 - W Warszawie zmarł prof. Krzysztof Skubiszewski, pierwszy minister spraw zagranicznych po upadku PRL (w latach 1989-1993).

2023 – W Krakowie zmarł Mirosław Domińczyk, założyciel świętokrzyskiej „Solidarności”, uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej, współpracownik Komitetu Pomocy „Solidarności” w Nowym Jorku i amerykańskich związków zawodowych, organizator wsparcia dla podziemnej „Solidarności” w stanie wojennym.

2025 – W wieku 97 lat zmarła Jadwiga Puzynina, badaczka literatury (szczególnie twórczości Norwida) i językoznawczyni. W PRL-u współpracowała z KOR i w stanie wojennym pomagała represjonowanym studentom (za co sama została internowana). Odznaczona Orderem Orła Białego. (PAP)