„Trzy światy” w Częstochowie. Spektakl o kryzysach młodzieży powstał z jej udziałem

Jak opowiedzieć o dorastaniu w świecie kryzysów, presji i coraz bardziej obecnej sztucznej inteligencji? Teatr im. Adama Mickiewicza w Częstochowie zaprosił do tej rozmowy samą młodzież. Jej doświadczenia stały się podstawą „Trzech światów” Hanki Dziubińskiej w reżyserii Julii Szmyt. Prapremierę zaplanowano na 25 września o godz. 19 na Scenie Kameralnej im. Iwo Galla.

Podczas czwartkowej konferencji prasowej twórcy przedstawienia opowiadali o pracy nad scenariuszem, spotkaniach z młodymi ludźmi i poszukiwaniu teatralnego języka, który pozwoli potraktować ich problemy poważnie. Podkreślali, że chcą pokazać trudności współczesnego dorastania, ale również możliwość odzyskiwania wpływu na własne życie. Pomysł narodził się w rozmowach reżyserki Julii Szmyt i aktorki Sylwii Karczmarczyk. Obie pracują z dziećmi i młodzieżą. Jak wspominały, o potrzebie przygotowania takiego przedstawienia rozmawiały już podczas pracy nad „Niesamowitymi przygodami skarpetek”.

Zwracały uwagę, że do naturalnych napięć związanych z dojrzewaniem dochodzą dziś kolejne obciążenia: wojna za granicą, poczucie zagrożenia, nadmiar informacji i nieustanna obecność multimediów. Ważnym impulsem była również lektura raportu dotyczącego kondycji młodzieży, w tym jej trudności psychicznych. Reżyserka zaznaczała, że przedstawienie nie ma obiecywać łatwego rozwiązania wszystkich problemów. Chodzi raczej o pokazanie, że nawet w trudnej rzeczywistości człowiek może szukać własnej siły, wsparcia i możliwości działania.

::news{"type":"see-also","item":"29369"}

Zanim powstał tekst sztuki, twórczynie postanowiły sprawdzić swoje wyobrażenia w rozmowach z osobami, do których spektakl miał być przede wszystkim skierowany. Do współpracy zaproszono autorkę scenariusza Hankę Dziubińską, a następnie zorganizowano warsztaty z młodzieżą z Częstochowy. Pytania dotyczyły tego, co jest dla młodych ludzi najtrudniejsze, z czym sobie nie radzą, ale także tego, co daje im oparcie i poczucie wpływu na własne życie. Uczestnicy pracowali w ramach przygotowanej przez twórczynie konstrukcji opowieści, wypełniając ją pomysłami, sytuacjami i doświadczeniami.

Jak wyjaśniała reżyserka, ślady tych spotkań można odnaleźć w gotowyej sztuce. Osoby uczestniczące w warsztatach mogą rozpoznać własne historie lub wymyślone przez siebie elementy scenicznego świata. Materiał został jednak przetworzony w taki sposób, aby nie ujawniać prywatności i nie narażać nikogo na poczucie odsłonięcia przed publicznością. Współpraca nie zakończyła się na zebraniu opowieści. Młodzież zaproszono także na czytanie scenariusza, aby mogła ocenić sposób wykorzystania swoich doświadczeń i powiedzieć, jak odbiera powstały tekst. Według relacji twórczyń został on przyjęty pozytywnie. Ten etap miał szczególne znaczenie ze względu na wykorzystanie elementów pracy dokumentalnej.

W centrum historii znajdują się Olka i Filip. Grają ich Sylwia Karczmarczyk oraz występujący gościnnie Szymon Kowalik. Trzecią postacią jest Sztuczna Inteligencja, kreowana przez Sylwię Oksiutę-Warmus. Sylwia Karczmarczyk opisywała swoją bohaterkę przez potrzebę odkrycia i zbudowania wewnętrznej siły. Olka wyrusza na poszukiwanie bliskiego kolegi i przyjaciela, Filipa. Ta podróż staje się również doświadczeniem poznawania samej siebie: własnej determinacji, możliwości i gotowości do działania. Aktorka mówiła, że praca nad rolą nastolatki przywołuje wspomnienia jej własnego dorastania i buntu. Jednocześnie wymaga zrozumienia, jak bardzo zmieniły się okoliczności, w których dojrzewają współcześni młodzi ludzie. Własne doświadczenia są więc punktem odniesienia, ale nie wystarczają do odtworzenia dzisiejszej perspektywy nastolatków.

::news{"type":"see-also","item":"28340"}

Szymon Kowalik zwracał uwagę, że Olka i Filip różnią się charakterami, życiorysami oraz środowiskami, z których pochodzą. Dzięki temu opowieść o dwojgu bohaterach ma pozwolić na pokazanie szerszego spektrum problemów i emocji. Aktor podkreślał znaczenie szacunku wobec tych doświadczeń. Twórcom zależy na tym, aby młodzi widzowie mogli rozpoznać w postaciach coś bliskiego sobie, a ich trudności nie zostały pomniejszone przez dorosłą perspektywę. O tym, czy udało się osiągnąć ten efekt, ma zdecydować przede wszystkim odbiór młodzieży.

Przedstawienie może jednak stać się również punktem wyjścia do refleksji dla rodziców. Jak wskazywał odtwórca Filipa, dorośli mogą zastanowić się, czy podobnych problemów nie przeżywają ich dzieci oraz czy sami nie powielają schematów obecnych w scenicznych relacjach rodzinnych. Ważną częścią „Trzech światów” jest spotkanie z rzeczywistością cyfrową i sztuczną inteligencją. Podczas konferencji Julia Szmyt mówiła o zmianach w sposobie komunikowania się młodych ludzi: dominacji komunikatorów, rzadszych rozmowach telefonicznych i spotkaniach bezpośrednich. W jej ocenie relacje budowane poza ekranem są szczególnie potrzebne w okresie kształtowania tożsamości i wchodzenia w dorosłość.

Reżyserka przywołała również pytanie o to, co wydarzyłoby się, gdyby nagle zabrakło prądu i dostępu do telefonów. Taki scenariusz pozwala zastanowić się nad stopniem zależności od technologii, zwłaszcza w przypadku pokolenia, które nie zna świata bez niej. Twórcy zastrzegali jednocześnie, że nie chcą jednoznacznie demonizować sztucznej inteligencji. Dostrzegają, że może być użytecznym narzędziem. Interesują ich jednak również zagrożenia związane z oddawaniem technologii coraz większego wpływu na relacje i codzienne wybory.

::news{"type":"see-also","item":"27309"}

Te napięcia skupiają się w postaci Sztucznej Inteligencji. Sylwia Oksiuta-Warmus opowiadała, że wspólnie z reżyserką szukała dla niej przede wszystkim ludzkiego sposobu zachowania. Zależało im na uniknięciu mechanicznego, stereotypowo robotycznego wizerunku. AI w sztuce ma najpierw zdobywać zaufanie młodych bohaterów, przyciągać ich i wciągać w grę. Jej pozorna bliskość stanowi część zagrożenia. Aktorka określała swoją postać jako uosobienie ciemnej strony technologicznego świata, ale zaznaczała, że całe przedstawienie ma pozostawiać miejsce na nadzieję.

W jej wypowiedzi powracała kwestia wyboru: ile czasu oddajemy technologii, na co pozwalamy jej w swoim życiu i czy potrafimy jeszcze samodzielnie wyznaczać granice. Ważnym punktem odniesienia mają być kontakty międzyludzkie oraz przekonanie, że człowiek nadal może decydować o swojej rzeczywistości. Za scenografię i kostiumy odpowiada Lidia Stachowska. Podczas konferencji mówiła o potrzebie stworzenia przestrzeni, która przy pozornej prostocie pozwala generować różne miejsca, perspektywy i sytuacje. Punktem wyjścia był scenariusz o filmowym charakterze, a inspiracją, sposób działania internetu i sztucznej inteligencji.

Na ostateczny efekt składają się także muzyka mooryca, czyli Maurycego Zimmermanna, światło wyreżyserowane przez Michała Jarosza oraz wizualizacje Kreshnika Haxhidautiego, odpowiedzialnego również za konsultacje dotyczące AI. Asystentką reżyserki jest Sylwia Karczmarczyk, inspicjentem Andrzej Rospondek, a plakat przygotowała Apolonia Morawska. Scenografia musiała spełnić dodatkowy, praktyczny warunek: zmieścić się w jednym busie. Od początku zakładano bowiem, że spektakl będzie prezentowany także poza siedzibą teatru, między innymi w szkołach i salach gimnastycznych.

Elementy sceniczne powinny być łatwe do demontażu i możliwe do wykorzystania w przestrzeniach bez profesjonalnego zaplecza. Musiały też uwzględniać własne rozwiązania oświetleniowe. Jak podkreślano podczas konferencji, projektowanie przedstawienia objazdowego oznaczało więc pogodzenie koncepcji artystycznej z konkretnymi ograniczeniami technicznymi i transportowymi.

::news{"type":"see-also","item":"21382"}

Teatr otrzymał 118 tys. zł dofinansowania

Taką kwotę podano podczas spotkania z mediami. W projekcie ważna jest również dostępność. Podczas konferencji zapowiedziano pięć prezentacji w siedzibie teatru oraz cztery wyjazdy poza Częstochowę w listopadzie. Szczegóły trasy zostaną podane oficjalnie po ustaleniu spraw organizacyjnych. Pokaz 8 października ma odbyć się z tłumaczeniem na polski język migowy. Zaproszenie skierowano do osób Głuchych i słabosłyszących, wyrażając nadzieję, że będzie to początek szerszego udostępniania im oferty częstochowskiej sceny. Po prapremierze 25 września kolejne przedstawienie zaplanowano na 27 września o godz. 16. W repertuarze znajdują się również pokazy 7 października o godz. 10 i 12 oraz 8 października o godz. 10.

Spektakl grany jest na Scenie Kameralnej im. Iwo Galla.

Serdecznie zachęcamy!

::addons{"type":"facebook-encouragement"}