Zwyczajowo 21 marca obchodzony jest Światowy Dzień Lalkarstwa (World Puppetry Day). Za polską część obchodów, które rozpoczną się w poniedziałek (23 marca) od uroczystości w siedzibie stołecznego Teatru Lalek Guliwer, odpowiadają Polski Ośrodek Lalkarski POLUNIMA (polski ośrodek Union Internationale de la Marionnette skupiającego centra w 60 państwach), Sekcja Teatrów Lalkowych Związku Artystów Scen Polskich (ZASP-Stowarzyszenie) oraz Teatr Lalek Guliwer.

„Świętujemy Światło Życia / Sen Hieny” (hiena widnieje jako symbol na plakacie tegorocznych obchodów - PAP) - zadedykował swoje przesłanie malijski lalkarz Yaya Coulibaly.

„Drodzy Przyjaciele, Lalkarze UNIMA, Mieszkańcy Ziemi: lud Bamanan z Mali, podobnie jak inne ludy, wyznaje koncepcję nieustannego tworzenia świata, zgodnie z którą rzeczy powstają kolejno z głosu Boga Stwórcy i materializują się w wirujące, spiralne słowa” - czytamy w jego orędziu przesłanym PAP przez Polski Ośrodek Lalkarski POLUNIMA. Yaya Coulibaly przypomniał, że duch pierwszego wulkanu spadł na ziemię („Meren”). „To pierwszy bóg - lalka, który miał rządzić tym wciąż chaotycznym światem. Ta pierwsza lalka, na podobieństwo kobiety, dała początek roślinom, zwierzętom i ludziom (Jiriw, Sogow ani maaniw) - wyjaśnił aktor.

::event{"type":"portrait","item":"143"}

„Ożywianie naszej przeszłości poprzez lalkarstwo jest ważnym elementem światowego dziedzictwa kulturowego, jest nie tylko przedsięwzięciem naukowym, ale także świadectwem inteligencji i miłości. Temat nie jest nowy, ale pozostaje bardzo ważny” - zaznaczył. W tego rodzaju teatrze, gdzie wszyscy grają podwójną rolę, nawet człowiek z doskonałym pochodzeniem i zapleczem społecznym nie może uniknąć moralnych konsekwencji działań lalki. „Gra lalek oferuje fascynujący wgląd w ducha tamtych czasów: prawdziwymi bohaterami tego teatru są ludzie, uosabiający radość życia i proste przyjemności” - ocenił artysta.

„Niepowtarzalne piękno lalek, bogaty i różnorodny teatr oraz muzyka, pieśni i tańce – odzwierciedlające autentyczną cywilizację i wierzenia przodków – stanowią ogromne źródło inspiracji dla profesjonalistów teatralnych, a zwłaszcza dla młodych ludzi zaangażowanych w proces tworzenia uniwersalnej kultury. Edukacja młodzieży jest stałym przedmiotem troski mieszkańców Mandé i reszty świata. Dlatego rada starszych stara się zapewnić młodym ludziom jak najkorzystniejsze warunki do pełnego rozwoju fizycznego, intelektualnego i moralnego poprzez praktykę lalkarstwa w jego różnorodnych formach” - napisał malijski lalkarz.

::news{"type":"see-also","item":"22006"}

Podkreślił, że Światowy Dzień Lalkarstwa jest Świętem Światła Życia. „Lalki, które mają przede wszystkim charakter religijny, są sercem życia w relacjach artystycznych, politycznych i społecznych. Słuchamy duchów lalek, kiedy do nas mówią. Lalka jest jak słońce; to słońce musi nas ogrzewać ciepłem miłości i zrozumienia” - napisał zaznaczając, że lalka jest zwierciadłem naszej tożsamości kulturowej, trampoliną do rozkwitu naszej sztuki i kultury, niezastąpioną ramą dla afirmacji naszego geniuszu twórczego. „Dlatego sztuka lalkarska musi być wspierana. Legendarna uroda lalki budzi podziw wszystkich. Sztuka lalkarska była i pozostanie praktyką ludów świata od zarania dziejów” - wyjaśnił.

„Definiowanie oznacza w rzeczywistości wyznaczanie granic, wskazywanie ograniczeń. Lalka jest odrzuceniem granic, odrzuca ograniczenia. Lalka przenika wszystko, rozciąga się na wszystko. Jest najbardziej suwerennym wyrazem duszy ludzkiej. W przeszłości ludzie byli kształceni poprzez opowieści, bawili się przedstawieniami małych ludzi lub zwierząt wędrujących po scenie, zawieszonych na sznurkach lub nie, i animowanych przez ludzi” - przypomniał w orędziu.

Co, gdzie, kiedy w Radomsku?

„Kiedy rozpoczęła się historia lalkarstwa w Mali? Trudno odpowiedzieć na to pytanie. Dla wielu historyków historia ta zaczyna się w IX albo w XII wieku... Teatr lalkowy w Mali zajmuje wyjątkowe miejsce w historii afrykańskiego lalkarstwa. »Odkryty« w 1878 roku przez Paula Soleilleta, był pierwszym afrykańskim teatrem lalkowym, który stał się znany poza Afryką - zaznaczył artysta. (Paul Soleillet, „Les voyages et découvertes dans le Sahara et dans le Soudan”, Paryż, M. Dreyfous, 1881, cytowane przez Olenkę Darkowską-Nidzgorską, „Théâtre populaire de marionnettes en Afrique Sud-saharienne”, 1980).

„Rywalizacja między społecznościami jest rozwiązywana poprzez sojusze zawierane również dzięki sztuce lalkarskiej. Lalkarstwo potrafiło skonsolidować i przekształcić konflikty w sojusze. UNIMA, czyli lalkarstwo i forma sztuki, jest niewątpliwie marzeniem hieny (zwierzęcia totemicznego). Historia hieny, symbolizującej siłę i porywczość, przenosi nas do jej marzeń, marzeń o przyszłości, marzeń, w których ludzkość jest mądra i żyje w nieustannej harmonii z ciałem i umysłem. Marzeń o wspólnocie, marzeń o dzieleniu się, marzeń, w których hiena mierzy się z różnymi sytuacjami, aby stworzyć jutro, miejmy nadzieję, lepsze jutro” - napisał Yaya Coulibaly.

::news{"type":"see-also","item":"23285"}

Zwracając się do lalkarzy z całego świata, przypomniał, że lalka jest narzędziem, które przekazuje głos przodków. „Jej moc sprawia, że jest ona kwintesencją narzędzia władzy i autorytetu wodzów. Ale wszystko zależy oczywiście od regionu, w którym się znajdujecie” - napisał. „Tradycja w nowoczesności. Moim głównym celem jest promowanie tradycyjnego lalkarstwa i praktyk przodków – od rzeźby po techniki animacyjne – na całym świecie. A także poznawanie tradycyjnego teatru afrykańskiego i światowego, unikalnego stylu przedstawień z wykorzystaniem masek i lalek, opartego na muzyce, tańcu i śpiewie” - tłumaczył w orędziu.

Yaya Coulibaly to malijski lalkarz, gawędziarz, magik i muzyk, urodzony 26 kwietnia 1959 r. w Koula, w regionie Koulikoro. „Jego narodziny okazały się wyjątkowym wydarzeniem. Tego dnia bowiem odbyła się ceremonia Jo. Dzięki temu moc przodków została przekazana właśnie jemu, mimo że nie był najstarszym synem, któremu, jak nakazuje tradycja, owa moc powinna być przekazana” - czytamy w nocie o artyście. Już w bardzo młodym wieku przekazano mu mistyczną wiedzę - jako bezpośredniemu potomkowi Bitona Coulibaly'ego, króla Ségou. Po ojcu odziedziczył z kolei ogromną wiedzę na temat lalkarstwa, które odgrywa kluczową rolę w rytuałach inicjacyjnych tajnych stowarzyszeń. Później Yaya Coulibaly uczęszczał do Institut National des Arts (INA) w Bamako, gdzie odbył podstawowe szkolenie w zakresie klasycznego lalkarstwa. Zaraz potem studiował we Francji, m.in. w Institut International de la Marionnette (IIM), a następnie kontynuował naukę w Ecole Nationale Supérieure des Arts et de la Marionnette (ESNAM) w Charleville-Mézieres.

::news{"type":"see-also","item":"26648"}

Podczas studiów w Europie współpracował z etnologami i aktywnie przyczyniał się do rozwoju zachodniej wiedzy o tradycyjnych społeczeństwach Afryki Zachodniej. Brał również udział w badaniach naukowych dotyczących tych społeczeństw. Od kilkudziesięciu lat Yaya Coulibaly, spadkobierca bardzo starej kolekcji lalek, jest gorliwym strażnikiem tradycji Bamanan, jednej z najstarszych i najbogatszych w Afryce. Jego kolekcja, która obecnie liczy prawie 25 tys. lalek. Yaya Coulibaly stworzył dynamiczny i współczesny teatr lalkowy, z którym obecnie podróżuje po całym świecie.

W 1980 r. założył trupę Sogolon, nazwaną na cześć matki cesarza Sundiaty – Keity – matki założyciela imperium Mali. Jako pierwsza tego typu grupa teatralna w Mali, od momentu powstania działa na rzecz promowania twórczości teatralnej inspirowanej kulturami Bamanan, Somono i Bozo poprzez sztukę lalkarską prezentowaną w Mali, Afryce i poza nią. Tworzy spektakle, organizuje międzynarodowe trasy koncertowe, uczestniczy w najważniejszych festiwalach oraz szkoli profesjonalistów z Mali, Afryki, Europy, Ameryki i Azji, w tym artystów i naukowców.

Po kilkudziesięciu latach poświęconych promocji sztuki lalkarskiej Yaya Coulibaly uznał, że konieczne jest stworzenie festiwalu, który będzie coroczną celebracją lalkarstwa. „I tak właśnie powstał Międzynarodowy Festiwal Sogobô w Bamako, którego pierwsza edycja odbyła się w maju 2024 r. i którego Yaya Coulibaly jest honorowym przewodniczącym” - napisano w nocie o artyście.

::addons{"type":"facebook-encouragement"}

Grzegorz Janikowski (PAP)

gj/ aszw/